لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/ عربي/ English

هێڤیدار ڕاستی كرد !
بۆچی مەبەستێك و لە پێناو چیدا وای گوت، هێڤیدار ڕاستەكات !

7 رۆژ پێش ئێستا



سەمەد زەنگەنە

دەستەواژەی (گەندەڵی)، دەستەواژەەكی نوێیە لە زمانەوانی سیاسی و ئیداریدا، بەڵام وەكو دیاردەو بابەت وەكو سیستمی سیاسی و ئیداری كۆنە.

لە سەردەمی یەكەمی ئیسلامدا دەستەواژەیەكی هاوشێوەی (گەندەڵی) ئەم سەردەمە هەبوو، ئەویش: ڕەواكردنی ماڵی موسوڵمانان بوو (استباحە اموال المسلمین)، تایبەتتر لە سەردەمی خەلیفەی سێیەمی موسوڵمانان عوسمانی كوڕی عەفان (خ.ل) و لە سەرەتای ئاشوبە گەورەكەدا لەسەر ئەو بابەتە گفتوگۆیەكی زۆر كرا.

ئەگەر بگەڕێینەوە گەورە كتێبەكانی مێژوی عەرەب و مێژونوسە عەرەبەكانی وەكو (بەلاذری و مێژوی گەل و پادشاكانی تەبەری و نوسەرە هاوچەرخەكانی وەكو كتێبی ئاشوبی گەورەی تەها حوسێن و كتێبی عوسمان (ذوالنورین)ی عەباس مەحمود عەقاد، دەگەینە ئەو دەرەنجامەی ئەو بابەتە (گەندەڵی) لەو ماوەیەدا لە لوتكەی باس و خواسدا بووە.

دەكرێت بگوترێت سەرەتای توندی پەرچەكرداری گەندەڵی لە عێراقەوە سەریهەڵدا، بۆ نمونە لە مەجلیسێكدا ئیبن عاس والی كوفەی عێراق گوتی: (سواد) واتە ناوەڕاست و باشوری عێراق بێستانی قورەیشە، بە واتایەكی تر ناوەڕاست و باشوری عێراق موڵكی قورەیشە، ئەو گوتەیەی ئیبن عاس گەیشتەوە خەڵكی كوفەو گوتیان: خاكی عێراق خودا بە ئێمەی بەخشیوەو قورەیشیش هەروەكو ئەوانی تر بەشێكی هەیە لەو خاكەدا. ئەوەش یەكەم پریشكی ئەو ئاگری ئاشوبە بوو كە لە كۆتایدا خەلیفە عوسمانی بە كوشتدا.

عوسمانی كوڕی عەفان لە پێش هاتنی ئیسلامدا بازرگانێكی زۆر دەوڵەمەند و زۆر بەخشندەو دەستبڵاو بوو، كە بوو بە خەلیفەش لەسەر ئەو بەخشینەی بەردەوام بوو، بەڵام زۆرتری دەبەخشی بە خزم و كەسوكارو نزیكەكانی خۆی، هەركە بەهۆی خەلیفایەتیەوە دەسبەرداری كاری بازرگانی بوو ڕێگەی بە خۆیدا لە بەیتولمال ببات و دابەشی بكات و بیبەخشێ، دەگێڕنەوە جارێكیان گوتویەتی: (ئەبوبەكر و عومەر زوڵمیان لە خۆیان كردوە كە بەخشندە نەبون لەگەڵ سیلەی ڕەحمیاندا) واتە خزم و نزیكانی خۆیان، ئەوەش لە پێناو نزیكبونەوە لە خودا.

دەگێڕنەوە، پێنج یەكی دەسكەوتەكانی (غەنیمە) موسوڵمانانی لە ئەفریقیا بەخشیوە بە مەروانی كوڕی حەكەم، سێسەد هەزار دیناری ئەوكاتەی بەخشیوە بە حارسی كوڕی حەكەم، سەد هەزاری بەخشیوە بە عەبدوڵڵەی كوڕی خاڵید، هەموو ئەو زاتانەش لە ئومەویەكان بوون، شەشسەد هەزار دیناری بەخشی بە زوبێری كوڕی عەوام، سەد هەزار بۆ تەڵحەی كۆڕی عوبێدوڵڵە، سەد هەزار بۆ سەعیدی كوڕی عاس، سێ زاوای خۆی هەریەكەو سەد هەزار دیناری پێبەخشین.

سەخاوەت و دەسبڵاوی خەلیفە بۆ بەنی ئومیە و بە تایبەتی قورەییشیەكان ڕێگە خۆشكەر بوو زەویوزارێكی زۆر لە عێراق و شام و میسر و شوێنەكانی دیكە بكڕن، ئەوەش سەرهەڵدانی موڵكایەتی زەویوزاری گەورەی لە ئیسلامدا بە دوای خۆیدا هێنا و سەرهەڵدانی چینێكی زۆر دەوڵەمەندی لێكەوتەوە.

ئینجا ئەگەر پارتی و هێڤیدار بە مەبەستی چەواشەكاری و لادانی سەرنجی گەلی كوردستان بە گشتی و موچەخۆران بە تایبەتی لە بابەتی موچەو جەژنانە ئەوەیان كردبێ، ئامانجەكەیان پێكاو شەڕی ڕوناكبیران و نوسەران و كادیرانی یەكێتی و ئیسلاميیەكانیش بۆتە شەڕی خەلیفە عوسمان و موچە و گەندەڵی حكومەتیان بیرچۆتەوە.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure