سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

جوێن و فرەژنیی

7 رۆژ پێش ئێستا


پەیكار عوسمان

بەشی سێیەم

- سەیرکە، هەر لە گەرمەی هاشتاگی دژەجنێودا، بووینەوە بە دوو بەرەی جنێو، لە کەیسی عەلی باپیردا! ئەوەش پێمانئەڵی، شتێك لە ئێمەدا ئامادەیە، کە زمانی شەڕە، شتێك لە ئێمەدا غائیبە، کە زمانی گفتوگۆیە. کاری ڕۆشنبیریش دروستکردنی ئەو زمانە غائیبەیە نەك توندکردنەوەی زمانە حازرەکە. کاری ئاینیش دروستکردنی گیانی لێبوردەییە، نەك فووکردنە باڵۆنی ڕق و تۆخکردنەوەی جیاکاریی. کاری سیاسەتیش، دروستکردنی زمانی هاوبەشە، نەك قەرزکردنی زمانی میللی، بۆ پەرتبوونی زیاتر.

 

- شوێنێك هەیە کە زمان تیایدا ئەپچڕێ و ئیتر ئامرازی پەیوەندی نیە! شوێنێك هەیە کە تیایدا، زمان وەکو عەقڵ، کۆتایی هاتووەو ئیتر ئێمە لەناو زماندا بیرناکەینەوە! شوێنێك هەیە کە ئیتر زمان "ماڵی بوون" نیەو ئەتکا بە وەحشێك لە دەرەوەی بوونی خۆتدا. ئەوانە هەنێ لە پێناسەکانی زمانبوون و بەدوایدا ئەمەوێ بڵێم، شوێنێك هەیە کە ئیتر زمان لە هەموو پێناسەکانی بەتاڵبۆتەوە، ئەو شوێنە جنێویزمەو ئێمەش ڕێك لەوێداین بۆیە زۆر لەسەری ئەڕۆم! 

 

- جنێویزم ڕەگ نیە، بەرە، ڕەگی کێشەکە عەقڵی دەمارگیرو تاکڕەهەندە، کە زمان ئەکاتە کەرەستەی شەڕ، لەبارترین شوێنی زمانیش بۆ شەڕ، جنێوەو ئەم دارە هەر ئەگاتەوە ئەو بەرە. چارەسەر هەر لە سەرەتاوە، پەروەردەکردنی مناڵە بە پەروەردەیەکی فرەیی و دروستنەکردنی عوقدەی تاکڕەهەندییە بۆ مناڵ. لەبری ئەوەی پەروەردە، موتوربە بکرێ بە ئایدۆلۆژیای باڵادەستی سیاسەت و کۆمەڵگاو دەواجنێکبێ بۆ یەکڕەنگکردنی هەمووان، گرنگە موتوربە بکرێ بە فەلسەفەو سەرەتایەکبێ بۆ دروستکردن و هەزمکردنی جیاوازییەکان. 

 

- گرنگە پەروەردە شوێنی ڕاهێنانی گفتوگۆ و پرسیاربێ و ئافەرینی مامۆستا، بۆ ئەو تەلەبەیەبێ، کە لە مەنهەج لائەداو عەقڵی بەملاولادا ئەجوڵێ، نەك بۆ ئەو تووتییەی کە لە قاڵبی مەنهەج دراوە. مریشکە دەمارگیرەکانی هەموو حیزب و ئایدۆلۆژیاکان، لە دەواجنی پەروەردەی تاکڕەهەندەوە هاتوون. کە لە مناڵییەوە مەنهەجی دیراسەت لێکرا بە تاکە حەقیقەت، دواتر لە هەر ئایدۆلۆژیایەکی ڕاست و چەپدا بگیرسێیتەوە، وائەزانی ئەوە تاکە حەقیقەتە، چونکە هەر لە سەرەتاوە، مێشکت لەسەر تاکڕەهەندی ڕاهاتووەو بەرمەجەبووە.

 

- کە ئەڵێم پەروەردەیەکی فەلسەفی، مەبەستم ئەوەنیە کە مناڵ بە فەلسەفەیەکی دیاریکراو قان بدرێ و هەمان تەڵقینی ئایدۆلۆژیی دووبارە ببێتەوە. مەبەستم دروستکردنی کەشی گفتوگۆ و پرسیارو  کاری پێکەوەییە. مناڵ هەر لێیگەڕێ ی خۆی قسەو پرسیار ئەکاو تەنیا دەمکوتی مەکە. مناڵ هەر لێیگەڕێ ی کاری پێکەوەیی ئەفامێ و وەکو جۆرێك لەیاریکردن سەیری ئەکات، تەنیا کەشەکەی بۆ بڕەخسێنە.

 

- چۆن پەروەردە لە ستایلی عەسکەرییەوە بگۆڕین بە ستایلی یاریی؟ ئەو گەورانەی کە لە وڵاتێکی دیموکراسییدا ئەتوانن پێکەوە هەڵبکەن، هەر ئەوانەن کە لە پەروەردەدا، بە ستایلی یاریکردن خوێندویانە. ئەوانەشی کە بە ستایلی عەسکەریی خوێندویانە، دواتر ئەبنەوە بە عەسکەری حیزب و ئایدۆلۆژیایەك و تەنیا ئەتوانن شەڕ بکەن و ناتوانن یاریی پێکەوەیی بکەن. لە یایکردندا "ئێمە" هەیەو "ئەو" شەیتان نیەو بەشێکی ئێمەو یارییەکەیە، بەڵام لە عەسکەرییدا هەموو ئەوێك شەیتانێکەو ئیتر (ئێمەی پێکەوەژیان) دروستنابێ و (ئێمەو ئەوانی فیتنە) دروستئەبێت.

 

- ئەوەشی کە جنێوەکان نێرانەیەو پشکی زۆری بەر ڕەگەزی مێ ئەکەوێ، شتێکی ئاساییە، چونکە هەر لە سۆمەرەوە تاکو ئێستا، مرۆڤ لە قۆناغی نێرسالارییدایەو هەر لای ئێمە جنێو بە خوشك و دایك نادرێ، بەڵکو لە ئەمریکاش "مەزە فەکە" بڵاوترین قسەی ناو ژیانی ڕۆژانەو فیلم و ڕاپە.. زمانی نێرانەش کاتێ کۆتایی دێت، کە مرۆڤایەتی لە حەزارەتی پیاوەوە بپەڕێتەوە بۆ حەزارەتی مرۆڤ. حەزارەتی مرۆڤ ئەوەیە کە هیچ جۆرێکی جیاکاریی نەمێنێ و فرەییەکی ئاسۆیی، هەموو جیاوازەکان بخاتە تەنیشتی یەك و دۆخی تەعاروف، نەیەڵێ هیچیان بچێتە پەیوەندی ستوونی و دۆخی تاغوت. 

 

- حەزارەتی مرۆڤ لەوێوە دەستپێئەکات، کە ئیتر هێز پێوەر نەبێ و عەدالەت پێوەربێت. تاکو هێز پێوەربێ، حەزارەتی مرۆڤ هەر نێرانە ئەبێت، چونکە بوونی ماسولکەیی نێر، بەهێزترە لە هی مێ، لەپشتی ئەو هێزو دەسەڵاتەشەوە، ئیتر ئاسایی نێر زیاتر وەحشە، چونکە هەر خۆی یاسادانەری ناو سیستەمی نێرسالارییەو ئەتوانێ شەرعیەت و پاساو بۆ وەحشییەتەکانی خۆی دابتاشێ!

 

- هەر زمانی جنێو نا، زمانی ئەفسانەو دین و فەلسەفەو سیاسەت.. هەمووی پیاوانەیە، ئاخر هەموو ئەوانە، سەر بە قۆناغی پیاوخوایین، وەکچۆن لە سەردەمی دایکخواییدا ئەشێ زمان ژنانەبووبێ.. وەکچۆن پێشترو لەسەردەمی سروشتخواییدا، زمان هەر چەن دەنگێکی سادەی لاساییکردنەوەی سروشتبووە.. وەکچۆن لە سەردەمی بان جێندەرییدا، ئیتر زمان ئەبێتە مرۆڤیی. وەکچۆن ئەشێ زمان لەوە زیاتریش بڕواو ببێتە گەردوونیی، وەکچۆن ئەشێ لەوە زیاتریش بڕواو ببێتە خودایی!

 

- (جنێویزم) بریتییە لە جنێوێکی پاڵپشت بە پاساوی گشتی. بۆیە هەرئەونە بەس نیە کە لە خۆی بدەین، ئەبێ لەبنەوە لە شەرعیەت و پاساوەکەشی بدەین. جنێو کاتێك پاساوی سیاسی و نەتەوەیی و دینی.. هەبێت، ئیتر چاڵێکە دەرچوون لێی مەحاڵە. بناغەو پاساوی جنێو، لەوێوە هەڵئەتەکێنرێ، کە تێبگەین، خوا یەکەو ڕێگای خوا هەزار، نیشتمان یەکەو ڕێگای نیشتمانپەروەریی هەزار، ئازادی یەکەو ڕێگای ئازادیخوازی هەزار، عەدالەت یەکەو ڕێگای عەدالەت هەزار.. 

 

- کە ڕێگا یەكبێ، ئیتر پەرتبوون و قۆرخکاری دروستئەبێ و هەر لایەك هەوڵ ئەدا، خۆی تاکە ڕێگاکەبێ و لەو شەرەشدا هەموو شتێك ڕێگەپێدراوە لە جوێنەوە تاکو کوشتن. کە ڕێگا فرەیی بوو، ئیتر خاڵی هاوبەش دروستئەبێ و هەمووان ئەکرێنەوە بە ڕووی یەکتردا، چونکە ئیتر شەڕی قۆرخکاری نەماوەو بوارێكی فرەیی هەیە بۆ هەمووان!

 

- جنێو کورتترین ڕێگای خۆدزینەوەیە لە عەقڵ، بیرکردنەوە بارگرانییەو هەر شتێك ئەو تەکلیف و عەزێتە لە کۆڵ مرۆڤ بکاتەوە، ئیتر وەکو هەڵامەت، ئاسان بڵاوئەبێتەوەو وەکو سەرەتان، قووڵ ڕەگ دائەکوتێ. جنێویزمیش هەر لەوێوە هەژموونی خۆی پەیداکردوە. ئایدۆلۆژیاش وەکو "لەبری بیرکردنەوە"و جەماعەتیش وەکو "لەبری بەرپرسیارێتی" هەر لەوێوە گەشەیان کردوە! ئەوەی کە تۆ ئیسلامیی یان مارکیسیی یان قەومییت و بە کاڵی و بەکوڵاوی هەر ڕەگەڵکەوتوویت، ئەمە هیچ نیە جگە لە خۆدزینەوە لە عەقڵ و بەرپرسیارێتیی خۆت، کە ئەوە بوونی تۆیەو بەکورتی یەعنی خۆدزینەوە لە خۆت!

 

- جنێودان بیرنەکردنەوەی مرۆڤە لە شتەکە، نەك هەڵوێستی ڕادیکاڵی ئەو بەرامبەر بە شتەکە، چونکە هەڵوێست لەسەر بەرپرسیارێتی ئەخلاقیی و هۆشیاریی عەقڵیی دائەمەزرێ نەك لەسەر پەرچەکرداری سایکۆلۆژیی. "ڕاستی" جوێن و جوێنی پێچەوانەی ناوێ، بیرکردنەوەو ئارگۆمنتی هەمووانی ئەوێت. ئەوە دەمارگیرییە کە دۆخی هێرش و دژەهێرش دروستئەکات نەك ڕاستی. عیسا زلەی لێدەی لێت ناداتەوە، چونکە ڕاستی کاردانەوە نیەو کارە، چونکە ڕاستی شەڕی ناوێ و لە شەڕەوە ڕاستی ئەبێتەوە بە لەتەکەی تری دەمارگیری! 

 

- فەساد هەمیشە پەردەیە بەسەر حەقەوە، بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە فەساد هەرخۆی نیە، بەڵکو زنجیرەپەردەیەکەو هەمیشە کاردانەوەو فەسادەکانی تریش لەگەڵ خۆیدا ئەهێنێ. جنێویزمیش فەسادی تەریبەو وێنەکە تاریکتر ئەکات. چارەسەر جوێن نیەو عەقڵە، ناڵێم چارەسەر فیکرە، چونکە فیکریش لە دۆخی تاکڕەهەندییدا هەر ئەبێتەوە بە دوگماو دەمارگیری و جنێویزم، هەر ئەبێتەوە بە عەقڵی حەشامەت و بیرکردنەوە لە تاك وەرئەگرێتەوە.. تەنیا ئەڵێم چارەسەر عەقڵە، بۆ ئەوەی وێنەکە ڕوونبێ و پەردەی تری پیا نەدەین. چارەسەر عەقڵە بەو مانایەی کە مرۆڤ پێش مەرحەلەی دۆگما، ئەتوانێ لە یەك کاتدا دوو فەساد ببینێ و هیچیانی لێنەبێ بە چارەسەر!

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.