سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

نیوەی دنیا

4 رۆژ پێش ئێستا



رەنگین عەبدوڵا

«نیوەی دنیا» وا پێناسە دەكرێت كە كۆنسێپتێكی نوێ بێت، بەڵام بەدرێژایی مێژووی شارستانێتی دێرین‌، نەك دان بەو یەكسانی و هاوسەنگییە جێندەرییەدا نراوە، بەڵكو لە زۆر سەردەمی جیاوازدا خودباڵایی مێینە بەسەر دەسەڵاتی پیاودا لە ئاستێكدا بووە، تا گەیشتن بە پلەبەندی خواوەند، بەجۆرێك كە ئەندازیاری بەناوبانگی عیراقی (زوها حەداد) پێیوابێت «خانمەكان هەموو دنیان نەك نیووەكەی تری»، ئەوەش بەڕەچاوكردنی رۆڵی ژن لە ناو دامەزراوەی خێزان‌ و لەناو چڤاك‌ و تەنانەت لە ناو فەلسەفەی پەروەردەییشدا، ئیدی پێوانەی ئەنالیزەكردنی هەموو كۆمەڵگایەك بەندە بەوەی كە رۆڵ‌ و شوێنی شیاوی خانمەكانی لە كوێدایە‌ و چەندیش لە ناو سێكتەر و بوارە جیاوازەكاندا دەرفەتی دەركەوتن‌ و هەڵكشانی ژنان دەدرێت، فەیلەسوفی مەزن (ئەفلاتۆن) یش لە شاكاری (شار) دا بەزەقی ئەوە دووپاتدەكاتەوە، كاتێك تەریككردنی مێینە‌ و پەراوێزخستنی لە ژیانی گشتیدا بە پیاوێك دەشوبهێنێ، كە تەنها دەتوانێ یەك دەستی بەكاربهێنێ.

بایەخی بەشداریكردنی ژنان لە ناو كایەی پۆلەتیك‌ و هەڵكشانیان لە پرۆسیسی دروستكردنی بڕیاری سیاسیدا، تەنها خەیاڵێكی مێینەیی نییە، بەڵكو پێویستییەكی چڤاكییە‌ و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی‌ و دەوڵەتە‌ جیاوازەكانی ناو ئەو سیستمە، بەشێوەیەكی ئارەزوومەندانە بێت یان بەهێزی یاسا‌ و رێككەوتنامە نێودەوڵەتییەكان، لە سەردەمی نوێدا سەرلەنوێ پێناسەی شوێنی ژن لە ناو پرۆسەی سیاسیدا دەكەنەوە و لە رێگەی هەمواركردنەوەی یاساكانەوە دەرفەت بە بەشداریی كارای ژنان دەدەن، ئەوەش لە راسپاردەكانی كۆنگرەی نێودەوڵەتی چوارەمی تایبەت بە ژنانە كە (1995) لە پەكین بەسترا و بەسەر دەوڵەتانی بەشداردا دەسەپێنێ، ئاستەنگەكانی بەردەم گەیشتنی ژنان بە ناوەندەكانی دروستكردنی بڕیار‌ و پرۆسیسی سیاسیی لابدەن‌ و وەك نیوەكەی تری كۆمەڵگە دەرفەتی یەكسان بڕەخسێنن، بەڵام هێشتاش ئەو پابەندكردنەی دەوڵەتان تەرجەمە نەكراوە لەسەر بڕیاری دەوڵەتان‌ و ئاستەنگە رامیاری و سۆسایەتی‌ و ئابووری و ئایینیەكان لە بەردەم ئەو خەونەی خانماندا ماوەتەوە.

رەنگە هەمواركردنەوەی یاسای هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق (2019) دەرفەتێكی باشتری زیادبوونی رێژەی ژنان‌ و بەشداریكردنی كارایانەی خانمان بێت لە پرۆسەی سیاسیی عیراقی نوێدا، بەو پێیەی دابەشكردنی بازنەكانی هەڵبژاردن بەپێی پارێزگاكان‌ و چەسپاندنی پێشمەرجی دەرچوونی ژن لە هەر بازنەیەكدا، باڵانسی جێندەری لە ناو گرنگترین دامەزراوەی یاساداناندا دەگۆڕێت، بەجۆرێك كە بەپێی نوێترین ئاماری سەروبەندی بانگەشەی هەڵبژاردنەكان لە كۆی (3552) كاندیدی هەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا (951) كاندید لە خانمانن، كە لە بازنە جیاوازەكانی هەڵبژاردندا، هەم ركابەری پیاوان‌ و هەمیش ركابەری لەنێوان خۆشیاندا دەكەن، ئەمەش نەك بۆ عیراق‌ و پرۆسە سیاسی و دیموكراسییەكەی، بەڵكو لە سەر ئاستە هەرێمییەكەش وەرچەرخانێكی گرنگ‌ و ریشەییە بە ئاراستەی كەمكردنەوەی ئاستەنگەكانی بەردەم ژنان لە گەیشتن بە ترۆپكی دەسەڵاتی سیاسی.

گرنگی بەشداریكردنی ژنان نابێت تەنها لە رەهەندە ژمارەییەكەدا كورت بكرێتەوە، بەڵكو بە رەچاوكردنی دیدی ژنە پۆڵاینەكەی مێژووی بەریتانیا (مارگرێت تاتچەر) كە پێیوایە «لە پۆلەتیك‌ و هاوكێشە سیاسییەكاندا ئەگەر پێویستت بە ئارگیۆمێنتسازی هەبوو لە پیاوان بپرسە و ئەگەر كرداریشت ویست روو لە خانمان بكە«، ئەم لۆژیكە لە دیاریكردنی ژنانی بە توانا لە ناو كایەی سیاسیدا بە ئەزموون سەلمێنراوە، كە ئەو سیستم‌ و چڤاتە كۆمەڵایەتی‌ و سیاسییەی كە ژنی بەهێز و دووربین دەتوانن رۆڵی تێدا ببینن، سیستمێكی سەركەوتووتر و دامەزراوترە و ئەوانەی كە لەسەر بنەمای ئاوتكردنی «نیوەكەی تری كۆمەڵگا»ش بونیادی سیستەمەكە دەكەن، وەك دەوڵەتانی فشۆڵ‌ و لاواز دەمێننەوە، بەم هۆكارانە‌ هێزی دووربین لە دیاریكردنی نوخبەی نێو كۆمەڵگە بۆ هەڵبژاردنە گشتییەكان لەوانی تر جیادەكرێنەوە.

هاوپەیمانیی كوردستان‌ و پرۆگرامە ورد و دوورمەداكەی بۆ رووكردنە بەغدا، تەنها لە پەیام‌ و ستراتیژی سیاسیی لە هێزەكانی تر جیا ناكرێتەوە، بەڵكو لەو مێنتاڵێتیەشدا جیاوازن‌ كە لە دیاریكردنی كاندیدەكان‌ و بەربژێركردنی خانمانی كواڵێتی و شایستەدا سەركەوتوو بووە، ئەمەش دەبێتە ئەزموونێكی دەگمەن‌ لە داهاتووی پرۆسەی سیاسی كە تیمێك بە خەیاڵی تاتچەر دەچێتە بەغدا و بۆ خزمەتی دیموكراسی و ناسیۆنالیزم درێژە بە فەرهەنگی نیشتمانسازیی مام جەلال دەدات. ئەو تیمە دەڕوات‌ و هاوشێوەی (ئەنغام) لە گۆرانییەكەی (نص الدنیا) بۆ (مش محتاجە انی اثبت ان وجودی مهم) بەڵكو لە ئەساسەوە‌ ژنە‌كانی ئێمە گرنگن‌ و بە دەنگدان پێیان دەیسەلمێنین كە نیوەكەی تری دنیا شایستەی ‌چانس‌ و دەرفەتن‌.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.