سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

جێندەر لە نێوان كلتور و ئاییندا

26/07/2021



بینایی غەریب

هەڵبژاردنی ئەم بابەتە و سەرنج خستنە سەر وشەی جێندەر زیاتر هۆكار و لێكەوتەكانێتی و مەبەستم زیاتر ئاشنابوونە بە لێكدانەوەی لەنێوان كلتور و ئایینەكاندا وەك روونكردنەوەیەكی كۆمەڵایەتی و زانستی. جێندەر لەزانستی زماندا بریتییە لەو جیاوازییە بنەڕەتییەی لەنێوان نێرو مێدا هەیە، بەڵام ساڵانێكە ئەم چەمكە بەكاردەهێنرێ بۆ بەیاساییكردنی هاوسەرگیری لەنێوان دوو كەسی هەمان رەگەز (نێر و نێر) یان (مێ و مێ).

لێرەدا ئاماژە بەدەستەواژەی جێندەر لەكلتوری رۆژئاواداو كاریگەرییەكانی لەسەر كلتوی رۆژهەڵاتی و هەروەها كاریگەری ئاین لەسەر كلتوری وڵاتان دەكەم بەهیوای ئەوەی هەڵبژاردەی دروست ئەنجام بدەن، بەشێوەیەكی گشتی كلتوری رۆژهەڵاتی تەواو جیاوازە لەكلتوری رۆژئاوایی هەرچەند كلتورەكان چ رۆژئاوایی یاخود رۆژهەڵاتی ناوچەگەرێتی زاڵ و باڵادەستە بەسەریدا كە ئەمە پێویست بەنموونە ناكات و شتێكی ئاشكرایە، بەڵام بەهۆی پێشكەوتن لەڕۆژئاوادا مامەڵە كۆمەڵایەتییەكان تەواو جیاوازە بۆیە تازەگەریی لەهەموو بوارەكاندا بەئاسایی لەڕووكەشدا وەسف دەكرێت و پێودانگی نییە، بۆیە كەم كات پێویست بەیاساو رێسا دەكات پاشان بۆخۆیان ئازادی لەسنوور دەرچوویان پێ پەیوەستە بۆ تاكی كۆمەڵگا بۆیە كە دیاردەیەكی نامۆی كۆمەڵایەتی سەرهەڵدەدا هەوڵدەدەن بەیاسایی بكەن كە لەلای زۆربەی كۆمەڵگا نەشیاوە و جاری وا هەیە بە قێزەون سەیردەكرێت بۆ نموونە Homosexual یان same sex marriage بەڵام لەژێر ئەم دروشمە زیاترو زیاتر لەسروشتی مرۆڤایەتی دەردەچن تا دەگاتە رادەی ئەوەی زیاتر كێشە كۆمەڵایەتییەكانیان بەزەبری یاسا كۆنترۆڵ بكەن بۆ نموونە ئاساییە لەسەر بچووكترین كێشەی دوو دراوسێ دامودەزگای فەرمی تەداخول بكات.

بە پشت بەستن بەم یاسا و ڕێسایانە لە كلتوری ڕۆژئاوای بۆ مرۆڤێك لە سروشتی خۆی دەربچێت جا بە هەر ناوێكەوە بێت لەبارترە وەك لە ڕۆژهەڵاتی هەرچەند چەندان لێكەوتەی خراپ جێدەهێڵێت هەر لە لایەنەكانی كۆمەڵایەتی و تەندروستی و ئابووری...هتد. نموونە دیاردەیەكی زیاتری خۆكوشتن و زەواج نەكردن و لێكترازانی خێزان وە چەندەهای تر یاخود چەندین نەخۆشی درێژخایەن و بێ چارەسەر وەك ئایدز و هەروەها كێشەی ئابووریش هەروەك مرۆڤ هەیە لەژێر هێڵی هەژارییەوە بەڵام ئاژەڵ هەیە وارپی كەسێكی دەوڵەمەند بووە و خاوەنی چەندان ملیۆن دۆلارە.

لەبەرئەوەی كلتوری رۆژهەڵاتی كلتورێكی زیاتر داخراوە، تازەگەرییەكان زۆر بە حەساسییەتەوە مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت هەڵوێستەكان توندترن كەئەمەش لایەنی ئیجابی و سلبی خۆی هەیە. بۆ هەموو پێشكەوتنێكی زانستی لایەنە سلبییەكەی زاڵە بۆ هەموو لەسروشت دەرچوونێكیش لایەنە ئیجابییەكەی زاڵە كەئەمەش تەنها بۆچوونی خۆمە بەپێی ئەم شێوازە هەر تازەگەرییەك لێرەدا دەكەوێتە بەر لێكدانەوەی زۆرەوە پاشان پەسەندكردن و ناپەسەندی هەر بەڕێژەیی چ زۆر و چ كەم دەمێنێتەوە كە ئەمەش كەوتووەتە سەر ئەو تازەگەرییە كە خۆی چەند توانای زاڵبوونی هەیە بەسەر ئەم جۆرە كلتورەداو تاكەكان چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكەن. ئەم جۆرە دەستەواژەیەش تەواو نامۆیە بە كۆمەڵگاكانی رۆژهەڵاتی، بۆیە ئەو تاكانەی كە بیانەوێ مامەڵە لەگەڵ ئەم جۆرە لەسروشت دەرچووانەدا بكەن زۆر سەختەو لێكەوتەكانی سەختترە، بۆ نموونە جاری واهەیە دەگاتە ئاستی كوشتن تەنانەت بەدەر لەیاسا لەلایەن تاكی خێزانەكانەوە كە ئەمەش تاڕادەیەكی زۆر كێشەی یاسایی و كۆمەڵایەتی بۆ خێزانەكان دروستدەكات، بۆیە یاسا ناچارە رێسایەكی ورد و بەرپرسیارانەتر بخاتە ئەستۆی حكومەتی وڵاتەكانیان كە بەداخەوە خۆیان لەبەرپرسیارێتی دەدزنەوە لەژێر كاریگەری دەسەڵاتی رۆژئاواییدا كە هەموو تاكێكی دنیا دەزانێت دوو كلتور تەواو جیاوازە.

ئاشكرایە كە كلتوری رۆژئاوایی زیاتر دینەكانی مەسیحییەت و پاشان جولەكەو پاشان عیلمانییەت لەپاڵ دینەكان بەرامبەر پرسیارە هەستیارەكانی ژهنی مرۆڤایەتی رۆژ بەڕۆژ پێگەی خۆیان چۆڵ دەكەن. عیلمانییەت زاڵترو باڵادەستتر بووە كە بەم هۆیەوە تەواو كەوتوونەتە ژێر كاریگەری و زەختی عیلمانییەتی رۆژئاوایی، بۆیە زۆركات بەبێ رازیبوونی خودی خۆشیان پەیوەستیان دەكەن بە یاسای نامۆو سەیر و سەمەرە وەك مارەكردنی (پیاو و پیاو) یان ( ئافرەت و ئافرەت) یان لەهەمووی نامۆتر ( مرۆڤ و ئاژەڵ) لەناو مەعبەدو پەرستگاكانیان كە بەڕێژەش لەكەمی ژمارەی ئەم لەسروشت دەرچووانە ناوترێت كەچی بە پشتگیریكردنیان لەلایەن عەلمانیەتەوە فەرزدەكرێن بەسەر ئاینەكان و كەسایەتییە ئاینییەكاندا.  لەڕۆژهەڵاتدا باڵادەستی دین كە زۆر زیاترە بەهۆی پێگە بەهێزەكەیەوە كە دینی ئیسلامە ئەگەر لەیاساشدا بەشەرمەوە جێگای بۆ بكەنەوە لەواقیعدا هەر بێبایەخە هەچەند چەندان هەوڵی لەگەڵ دەدرێت لەژێر دانانی ناوی ( رێخراوی ماف)...هتد هەر نەزۆك دەردەچێت، چونكە هەرچی پرسی هەستیارە دینی ئیسلام وەڵامی داوەتەوە، هیچ جۆرە بۆشاییەكی جێنەهێشتووە گەر كەموكورتی هەبێت بەپێچەوانەی كلتوری رۆژئاوای لەتاكەكاندا هەیە، بۆیە هەڵوێستە كردنەكە تەواو جیاوازە، بۆ نموونە رێكخراوەكان زیاتر خۆیان بوون بەكێشە بە تایبەتی بۆ ئافرەتان، كەچی سەیر لەوەدایە ناویان ( رێكخراوی مافی ژنە) ئەمەش بەهێزی دینە، لێرەدا چونكە تائێستاش هیچ دین و هیچ یاسایەكی مرۆڤایەتیش نەگەیشتووەتە ئەو مافەی كە ئیسلام بۆ ئافرەتی بڕیارداوە كە نامەوێت باسەكە بترازێنم بۆ سەر نموونەكانی دینی ئیسلام لەسەر مافەكانی ئافرەت جا چ بەئایەتی قورئان یاخود پەیامبەر(د.خ)، بۆیە لێرەدا پێویستە كەسی ژیر بە لەبەرچاوگرتنی پێودانگە سروشتییەكانی خۆی هەڵسەنگاندن بكات و بڕیاربدات.  لەكۆتاییدا هیواخوازم هەڵسەنگاندنێكی زانستی و وردتر بكرێت و هەڵبژاردنی دروستبكرێت لەناو هەموو كلتورەكانداو بۆ بابەتە سەرەكییەكان برەو بەڕاستییەكان بدرێت كە كەس لەبڕیاردان بێبەش نەبێت و قیمەی بەرزی كۆمەڵایەتی و سروشتی زیاتر برەوی پێبدرێت.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.