سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

سەلەفییەت لە حەنابیلە تا داعش .. بەشی یەكەم

10/05/2021


زیرەك ئەحمەد رەحمان

پێشەكی:-

یەكێك لە پاڵنەرەكانی هەڵبژاردنی هەر توێژینەوەیەك هەستكردنە بە گرفتبوونی بابەتی توێژینەوەكە. ئەمەش بە شێوەیەكی گشتی بەندە بەوەی كە چۆن دەكرێ بابەتی توێژینەوە وەك پرسێك چەكەرە بكات.

مەسەلەی تیرۆر وەك دیاردەیەكی بەرچاوی ناوچەكە بە گشتی و عێراق و كوردستان بە تایبەتی؛ بۆتە پرسێكی زەق و بەرچاوی بابەتی ڕۆژ. كە پشتگوێخستنی نەك نابێتە هۆی لاوازبوون و لەناوچوونی، بەڵكو چەندە ئەم دیاردەیە و هۆكارەكانی تەشەنەكردنی فەرامۆش بكرێت، ئەگەری تەشەنەكردن و زیان خستنەوەی پتر دەبێت.

داعش (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام) وەك ڕێكخراوێك ئوسووڵی بەركەوتەی ڕاستەوخۆی لەگەڵ ئەم كۆمەڵگەیە هەیە. كەچی تا ئەم ساتەش ناسنامەی داعش جێی مشتومڕە و هەر ئاراستەیەك بە جۆرێك پۆڵێنی دەكات. هەیە وەك ئیسلامی ڕاستەقینە و نوسخە ڕاستەقینەكەی حسێبی دەكات، هەیە بە دروستكراوی جوو و ماسۆنی و زایۆنی ... هتد. ئایا هەریەك لەم پۆڵێنكردنە و ناساندنانەی ئەم ڕەوتە بە ئامانجی ناساندنی بابەتیانە و بێلایەنانەیە؟ یاخود هەریەكەیان دەیەوێ بە جۆرێك پاكانەی خۆی بكات و ئەم ڕەوت و ڕێكخراوەش لە كۆڵ خۆی بكاتەوە. ئەمە چ لەو كاتی كە داعش پەیدا بوو، چ ئەو كاتی كە گەیشتە لوتكەی دەسەڵات بە تایبەت لە ناوچە زۆرینە سوننەنشینەكانی عێراق و سووریا، تا شكانیان لە ڕەققەی پایەتەختیان، پاشەكشەیان لە زۆربەی خاكی خیلافەتەكەیان، جاڕدانی سەركەوتن بەسەریان، دووبارە دەستكردنەوەیان بە جموجۆڵ.

بۆ ئاشنابوون بە هەر ڕێچكە و دین و مەزهەبێك، كە بمانەوێ لێی بكۆڵینەوە وا درووستترە لەو ناوە بكۆڵینەوە كە لە خۆیانی دەنێن. لە ڕووی مانا و زاراوەوە دەست بە كارەكە بكەین و پاشان بچینە سەر باسی پێناسەكردن و ناسانادنیان.

مانای سەلەف:-

وشەی سەلەف لە بنەڕەتدا لە ڕووی زمانەوانییەوە بە مانای ڕابردوو و پێشین دێت، هەروەك چۆن لە فەرهەنگە باوەڕپێكراوەكانی زمانی عەرەبیدا هەر ئەم مانایەی بەخشیوە(١). لە قورئانیشدا لە هەشت شوێندا هاتووە هەر بە مانای پێشوو و پێشین و ڕابردوو هاتوو(٢). بەڵام ئەوەی لە قورئاندا هاتووە هیچ جۆرە مانایەكی موقەدەسی نەداوەتێ، بەڵكو تەنیا لە یەك حاڵەتدا بە پێشینەی چاكەكاری هاتووە حاڵەتێكیش بە ڕابردوو كۆی حاڵەتەكانی تر بە سەركۆنە هاتووە و دواتر باسی دەكەین.

زۆرێكی ئەو تەوژمە وا پێناسەی دەكەن: بریتییە لە شوێنكەوتنی سەلەفی ساڵح (پێشینە چاكەكان) و ڕۆیشتن لەسەر مەنهەج و ڕێڕەویان لە هەموو سەردەمێك(٣). بەڵام ئەی سەلەفی ساڵح یا پێشینەی چاك كێن؟

پێناسەی سەلەفی ساڵح:- 

ئەم ئاڕاستەی بەم شێوەیە وەڵامدەداتەوە: سەلەف بریتییە لە سەحابە و شوینكەوتووانیان واتە تابعین، هەروەها شوێنكەوتووی ئەوان واتە تابعی تابعییەكان، ئەوانەی لە یەكەم سێ سەدەی ئیسلام ژیاون(٤)، كە ئەمە بەزۆر موتربەكردنە لەم حەدیسەی كە دەڵێ: خير القرون قرني ثم الذين يلونهم ثم الذين يلونهم(٥) واتە چاكترین سەدە سەدەی من، ئینجا ئەوەی دوای ئەوان دێن، ئینجا ئەوەی دوای ئەمان دێن. ئەمە تا ئەندازەیەكی زۆر لاسەنگی دروست دەكا، چونكە هەم سەحابە و هەم دوای ئەوانیش دەیان و سەدان ڕا و بۆچوون و بیرۆكەی جوداجودایان هەبووە. بە هیچ شێوەیەك نەبووە سێسەد ساڵ زەمەن خەڵك هەر هەمووی لەسەر یەك قسە و ڕا بوو بێت. بۆیە دەبینی لەلایەكی ترەوە پێناسەیەكی تری سەلەف هەیە كە ڕەنگە لە ڕووی لۆجیكییەوە ماقووڵتر بێت وەك ئەوەی تهانەوی دەیڵێت: سەلەف لە شەرعدا واتە هەر كەسێك لە دیندا تەقلیدی مەزهەبەكەی بكرێت و شوێنی پێی بكەون، بۆ نموونە ئەبو حەنیفە و هاوەڵانی؛ سەلەفی ئێمەن(٦) واتە پێشینمانن. هەروەها لە ڕووی دەلالەتی بیری سەلەفی و سەلەفییەكان بە تایبەتی ئەمەی ئەمڕۆ باوە، پێناسەیەكی تر هەیە بۆ سەلەف، كە بریتیین لەو حەنبەلیانەی سەدەی چوارەمی كۆچی، پاشان لە سەدەی حەفتەمی كۆچی لەسەر دەستی ئیبن تەیمییە دەركەوتنەوە، پاشان لە سەدەی دوازدەی كۆچی لەسەر دەستی محەمەدی كوڕی عەبدولوەهاب لە جزیرەی عەرەبی دەركەوتن(٧). ڕەنگە هەر ئەمەش ڕاستتر بێت لەگەڵ پێناسەكەی تەهانوی، چونكە هەریەك لەوانە پێشین و سەلەفی ئەم ئاڕاستەیەن. نەوەك ئەوەی سێسەد ساڵ هەموویان پێشینی ئەو ئاڕاستەیە بن. لەبیریشمان نەچێت، هەموو ئەو فیرقانەی كە لەلای مەدرسەی سەلەفییەت بە گومڕا حسێبن، لەو سەردەمەدا دەركەوتن كە پێشینی چاكن لەلای سەلەفییەكان. خەواریج لە سەدەی یەكەم و موعتەزیلە و زەیدی وەك فیڕقەی مەنهجی لەو سەردەمە دەركەوتن، و دواجار مەدرەسەی شیعە وەك دامەزراوەی مەزهەبی لە سەدەی سێیەمدا مەنهەجیانە خۆی كردە ئەمری واقع.

سەلەف لە قورئان و فەرمودە

وەك باسمانكرد لە قورئاندا لە هەشت شوێن وشەی سەلەف هاتووە و لە هەر شوێنێكدا بە مانایەك هاتووە. لە چوار شوێن بە مانای ڕابردوو دێت. لە چوار شوێنیش بە مانای پێشینەی خراپ دێت كە بریتییە سوڕەتی بەقەڕە ئایەتی (٢٧٥). سوڕەتی مائیدە (٩٥) و ئەنفال ئایەتی (٣٨) و زوخڕوف ئایەتی (٥٦). , تەنانەت لە سوڕەتی زوخڕوف لە باسی فیرعەونی سەردەمی مووسادا هاتووە! 

تەنیا یەك فەرمودە ئەم وشەیەی تێدا هاتووە، كە پێغەمبەر محەمەد (د. خ) بە فاتیمەی كچی دەڵێت: وا من خەریكە ئەجەلم دێت، تۆ یەكەم كەسی لە خێزانەكەم بە دوامەوە دێت، باشترین پێشینیش بۆ تۆ منم(٨). ئەم فەرمودە واتە من لەپێشدا هاتووەم و تۆش پێم دەگەیت.

چەمكی سەلەفی:- 

لە كۆندا هیچ ئاماژەیەك نییە بە چەمكی سەلەفی و سەلەفییەت وەك مەزهەب یاخود فیرقە یا مەدرسە و مەسلەكی ئیسلامی، بە مانایەكی تر لە كتێبی پێشینانی ئۆمەتی ئیسلامی سەبارەت بە فیرقە و مەزهەبە ئیسلامییەكان هیچ لایەك لەم وشەیە نەكراوەتەوە وەك تایەفە و مەزهەب بناسێنرێت(٩). سەلەفییەت وەك چەمك ڕێك لە دوای ئەحمەدی كوڕی حەنبەلەوە مانایەكی تری جیاوازی درایە، بە جۆرێك تابعین و تابعی تابعینەكانی دەگرتەوە لە ئیمامەكانی ئەهلی فەرمودە، لە پێش هەموویانەوە خودی ئەحمەدی كوڕی حەنبەل(١٠). پاشان ئیبن تەیمیە هات و بناغەی ئەمەی وەك ئاراستە و تەوژمێك داڕشت كە پێویستە دەست بگرن بە كەلەپووری سەلەف، چونكە ئەمە هەموو شتێكە، ئەوانەی دواتر هاتوون هیچیان نەهێناوە ئەمان نەیانزانی بێت(١١). بۆیە هەندێ جار وەك دانەپاڵ ئەو، بە سەلەفیەكان دەڵێن تەیمەوی واتە تەیمیەیی.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.