سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

كەلتوری تیرۆر

پێش 4 هەفتە



حەسەن یاسین

كەلتور بەشێكی گرنگی سەرخانە لەهەر كۆمەڵێكدا. ئەگەر هەیە كەلتور رۆڵێكی خراپ بگێڕێ لە چاندنی تۆوی تیرۆر لەنێو مێشكی تاكەكانی كۆمەڵ و هانیان بدا لە رێكخراوە تیرۆریستییەكاندا ببنە ئەندام!.

هەندێك وا باسی دەكەن كە «چەكێكی كاریگەرە لە مەیدانی روبەڕوبوونەوەی تیرۆر و وشككردنی سەرچاوەكانی و هێڵی بەرگرییشە بۆ پاراستنی نەوەكان»، لەگەڵ ئەوەشدا كەلتور لەنێو هەندێ كۆمەڵ و لە هەندێ ژینگەی كۆمەڵایەتیدا دەبێ بە بەشێك لە تیرۆر و برەوپێدانی. بۆیە لێرەدا دەبێ روونی بكەینەوە چۆن كەلتور دەبێتە بەشێكی لەجیابوونەوە نەهاتوووی توندڕەویی و تیرۆر.

توندڕەویی و تیرۆر؛ دوو چەمكی مانا جیاوازن، بەڵام پێكدەگەن و لە گەلێ خاڵدا هاوبەشن و چەندین مانای دیكەیان لێدەكەوێتەوە. لە كۆمەڵێكدا كە ژینگەی بەرهەمهێنانی بیری تیرۆریستیی هەبێ، كەلتور دەبێتە بناغە بۆ تیرۆر لە سووڕی بەرهەمهێنانی زانیاری لە واقیعی ئەو كۆمەڵەدا، زەمینەی ئەو بەرهەمهێنانەش لەسایەی هەژموونی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا كاریگەریی پتربووە و وایلێهاتووە ئەو دیاردەیەی پەنهانە، بە ئاسانی ئاشكرادەبێ و بە شێوەیەكی ستوونی و ئاسۆیی، لای ئەوانەی توندڕەون، دەبێتە دروشم!.

بە وردبوونەوە لە دنیای سۆسیال میدیا، بۆمان دەردەكەوێ تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بوونەتە جێگەی ناكۆكیی كۆمەڵایەتی، چونكە تیایاندا بڕێكی زۆر لە شەڕەنگێزیی، یەكتربرینداركردن، تانە و تەشەر و جنێو، قسەی رەق و سووك هەستپێدەكەین و تەنانەت ئەو مینبەرانە پڕبوون لە زەم و یەكترشكاندن و زانیاریی ناڕاست و خەڵەتێنەر!.

كەلتوری تیرۆر بریتییە لە هەر قسە یان كردارێك كە خاوەنەكەی ئەویتر رەتبكاتەوە و لە راستی لابدات و بەرەنجامی ئەمەش قازانج بە لایەنە تیرۆریستییەكان بگەیەنێ. شارەزایان كەلتوری تیرۆر بە جێگرەوە دەزانن، بەو واتایەی جێگەی بۆشایی كەلتوری پڕدەكاتەوە. ئەم كەلتورە چەندین سیمای توندوتیژیی و توندڕەویی دەگرێتەخۆ تا دەگاتە قۆناغی كەلتوری تیرۆر و ناوزڕاندن و هەڕەشەلێكردن و غافڵكوژی، ئەمەش رێك واتا پەیڕەوكردنی توندوتیژی، چ بە قسە بێ یان بە كردار، لێرەدا كەلتور لە قسەوە دەبێتە كردار و ئازاری جەستەیی و دەروونی لێدەكەوێتەوە!.

ئەوەی لە ئایدیۆلۆجیای زمانی توندوتیژدا مەترسیدارە، ئەوەیە بەكارهێنانەكەی ئاسانە. هەر ئەوەندەت زەحمەتە لەگەڵ یەكێكیاندا رای جیاوازت هەبێ، یان پێچەوانەی رایەكەی دەربڕی، یان هاوبیری نەبیت و بڕوات بە بۆچوونەكانی ئەو نەبێت، ئیدی تۆ مورتەد (هەڵگەڕاوە)یت و كافری!.

كەلتوری توندوتیژیی، قۆناغی یەكەمی كەلتوری تیرۆرە، بۆیە برەودان بە كەلتوری توندوتیژیی و چەسپاندنی لە مێشكی بەشێك لە تاكەكانی كۆمەڵ، دەبێتە هۆی بەرفراوانكردن و پتر چەسپاندنی كەلتوری توندوتیژیی لای ئەو تاكانەی كۆمەڵ و سەرەنجام سەردەكێشێ بۆ قۆناغی كەلتوری تیرۆر.

شارەزایانی دەروونناسی هەوڵیانداوە ئەم دیاردەیە بەپێی سایكۆلۆجیی تیرۆر لێكبدەنەوە و توێژینەوەی لەسەر بكەن و ئەو تیۆریانەی لەمبارەیەوە دایانناوە، پەیوەستە بە كردنەوەی كۆدەكانی پەیوەندیدار بە پێناسەكانی تیرۆر و پۆلێنكردنەكانی. ئامانجیشیان لە خستنەڕوو و دابەشكردنی قۆناغەكانی كەلتوری توندوتیژیی، تا كەلتوری تیرۆر و كاریگەرییەكانی بەسەر تاكەكانی كۆمەڵەوە، هەوڵێكە بۆ تێگەیشتن و شیكردنەوەی ئەو دیاردەیەی پتر لە رۆژئاوا، كۆمەڵی رۆژهەڵاتی پێیەوە گرفتاربووە!.

كەلتوری تیرۆر چەند قۆناغێكی هەیە

قۆناغی یەكەم: كەلتوری توندوتیژی. رەهەندێكی ئایدیۆلۆجی یان سیاسی نییە و لە قۆناغی پێگەیاندندا، لەنێو خێزان، لای تاكەكانی كۆمەڵ دروست دەبێ بەهۆی خراپ مامەڵەكردن لە بەرامبەر داواكاریی رۆژانەی تاكەكانەوە.

قۆناغی دووەم: توندوتیژیی زۆر. ئەویش رەهەندێكی ئایدیۆلۆجی یان سیاسی نییە، ئەوكاتە لای تاكەكانی خێزان دروست دەبێ، كە سزایەكی زۆر بەسەر تاكەكاندا دەسەپێنرێ، بەتایبەتی ئەگەر ئەو سزایە پەیوەستداربێت بە مەسەلەیەكی دینییەوە و دەبێتە بناغەیەك بۆ دروستبوونی قۆناغی توندوتیژی.

قۆناغی سێیەم: توندڕەوی. ئەم دۆخە لای سێ جۆر تاك دروست دەبێ.

یەكەم: ئەو تاكەی لەنێو خێزانێكی دینداری توندڕەودایە و دەبێ بە بەشێك لە رێبازی ژیانی ئەو تاكە.

دووەم: ئەوانەی لەنێو كۆمەڵگەیەكی بێدیندا بە دوای ناسنامەی دینیدا دەگەڕێن. ئەمانە هەست بە نامۆیی رۆحی دەكەن و خۆیان لەناو گروپێكی توندڕەودا دەبیننەوە، كە خەریكی كاری توندوتیژیی نهێنییە.

سێیەم: ئەمانە ئەو تاكانەن، كە بەدوای بەهای نوێدا دەگەڕێن. گرنگ نییە ئەو بەهایانە چین. ئەوە گرنگە ئەو تاقیی نەكردبێتەوە. مەرجیش نییە ئەو تاكانە لەنێو خێزانێكی توندوتیژەوە هاتبن. ئەو تاكانە ئەوەیان لاگرنگە خودی خۆیان بسەلمێنن لە رێگەی تاقیكردنەوەی تێگەیشتن و چەمكی نوێوە.

قۆناغی چوارەم: كەلتوری توندڕەویی توندوتیژ. تیایدا تاك خۆی لە تاكەكانی تری كۆمەڵ جیاواز دەبینێ و بەكردار ئەوانیتر رەتدەكاتەوە. بە ئەزموون فێری شارەزایی زۆری پەیڕەوكردنی توندوتیژیی بە قسە و كردار بووە و ساز و ئامادەیە بۆ ئەوەی بچێتە قۆناغی كەلتوری تیرۆر و پەیڕەوكردنی ئەو كەلتورە لە رێگەی كاری تیرۆریستییەوە!.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.