سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

ئاین و ئیرهاب

پێش 1 هەفتە


گۆران هەڵەبجەیی

ئیرهاب کردەیەک نیە تایبەت بێت بە ،دەسەڵاتێک،حکومەتێک ،ئاینێک،مەزهەبێک ئایدۆلۆجیایەک.،حیزبێک بێت، بەڵکو هەموو ئەم پێکهاتانە هەروەها تاکەکانیش کەم تازۆر لە ڕابردوو و ئێستادا مومارەسەیان کردوە و دەیکەن. 

بەڵام ئەوەی دیارەو  شاراوەنیە کە ئاینەکان وە بەتایبەتی مەسیحیەت و ئیسلام زیاتر ئەم ڕێگەیان گرتوە و وەک بەشێکی سەرەکی لەبەرنامەو کرداری ڕۆژانەیاندا ڕەنگی داوەتەوە.

ئیرهاب لە ئاینی کریستیاندا
ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست ،ئەو دەمەی ئاینی کریستیان دەسەڵاتی ڕەهای بەسەر ئەوروپادا هەبوو ، کڵیسا کۆنترۆڵی سەرجەم کایەکانی ژیانی کردبوو، لەو دەمەدا  دۆخێکی ئیرهابی پڕ لە زەبروزەنگ و ترس وتۆقاندن باڵی کێشابوو بەسەر کیشوەرەکەدا.

ئیرهاب تاکە میتۆد بوو کە پیاوانی کڵیسا پەیڕەویان دەکرد. هەر کەسێک ڕەخنەی لەدەسەڵاتەکەیان بگرتایە، یا تێڕوانینی جیاوازی بۆ ئاینەکە هەبوایە، یا دیدو بۆچوونێکی جیاوازی بۆ مەسەلەکانی زانست و فەلسەفەو ژیان بخستایەتە ڕوو، ئەوە دەمکووت دەکرا، خۆ ئەگەر کەسێک بەمەترسی بۆسەر دەسەڵاتەکەیان بزانرایە، ئەوە بێ سڵەمینەوە لە یەکێک لە دادگاکانی بەناو  [مەحاکمی تەفتیش] دا سزای سووتاندنیان بۆ دەردەکرد. لەم ڕێگەوە هەزارەها هاوڵاتی،ڕووناکبیر،زانا،هونەرمەند،نووسەر،بەهرەمەند و کەسانی دیکەی خاوەن دید و هزری جیاواز کەوتنە بەر ئەو شاڵاوە و بە سووتاندن یا بە ملپەڕاندن ژیانیان لەدەستدا.                                                                             

پیاوانی کڵیسا بەپلەی یەکەم دژی زانست و زاناکان بوون، چونکە دەیانزانی ئەوانە گەورەترین مەترسین بۆ سەر دەسەڵاتەکەیان، بەوەی ئەوان خەریکی هۆشیارکردنەوەی خەڵک بوون و داهێنانەکانیان گەواهی ئەو ڕاستیەبوون.

زاناو ڕووناکبیران ئەو سەردەمەیان ناونابوو [سەدەکانی تاریکستانی] کە ئیرهابی کەنیسە هەموو کایەکانی ژیانی داگیرکردبوو ،بەجۆرێک دۆخەکە تاریک و ترسناک بوو ،کە  لە دەرەوەی  قبوڵکردن و جێدەستی پاسەوانەکانی  ئاین  هیچ پانتاییەک نەمابوو بۆ ئیبداع و کاری زانستی. 

ئەم دۆخە بەردەوام بوو تا بەرپابوونی شۆڕشی {ڕيفۆرمی} ئاینی بە سەرکردایەتی [مارتن لۆثەر1483-1546]، دەمێک ئەو  قەشە ڕيفۆرمخوازە ساڵی [1517] دەستیکرد بە شۆڕشی گۆڕانکاری کرد، تا کۆتایی و گەشتن بە ئامانج دەستبەرداری نەبوو.

سەرکەوتنی شۆڕشی ڕيفۆرم سەرەتایەک بوو بۆ لاوازبوونی دەسەڵاتی ڕەهای [کلیسای کاسۆلیک] بەسەر سەرجەم کایەکانی کۆمەڵگادا، بەمەش چەندین سەدە لە ئیرهابی پیاوانی ئاینی تا ڕادەیەکی زۆر کۆتاهات و ژیان دەستی بە بوژانەوە کردو زانست و داهێنان و بەهرەکان تەقینەوە.

پیاوانی ئاینی بەرەنگاريیەکی زۆریان کرد تا ئەم ڕيفۆرمە لەباربەرن، شەڕێکی خوێناوی چەندین ساڵەیان هەڵگیرساند، لەئاکامدا شکستیان هێنا و نەیانتوانی قەناعەت بە زۆرینە بهێنن کە ئەوان لەسەر ڕێگەی ڕاستن، چونکە نەیاندەتوانی پشت بە هیچ دەقێکی [ئینجیل] ببەستن کە ڕەوایەتی بە کارە ئیرهابیەکانیان بدات.
بەڵکو ئەوانە تەنها شەڕی دەسەڵاتیان دەکرد، بەڵام لەژێر پەردەی ئایندا.


[وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ -الانفال(60)]
كاتێك ئاینی ئیسلام لە نیوەدوورگەی عەرەبی لەسەردەستی پەیامبەری ئیسلام [محەمەد]دا ،پتر لە 1400ساڵ لەمەوبەر سەری هەڵدا ،وەک هەموو بزافێکی نوێ سەرەتا زۆر بە هێمنی ئاشتیانەو دوور لە تووندووتیژی بانگەوازیان بۆ ئاینەکەیان دەکرد. وتەگەلێکی وەک [ئاین بەزۆر نیە] یا  [ئاینی خۆت بۆخۆت وئاینی خۆم بۆ خۆم] یان دەدا بەگوێی خەڵکدا. هۆکار ئەوەبوو کە هەڵگرانی ئەو ئاینە نوێیە کەمینەو لاواز و بێ پشتوپەنا بوون،بە پێجەوانەی نەیارەکانیان لە قوڕەیشیەکان کە زۆرینەو بەهێزو پڕچەک بوون.جا بۆ ئەوەی لەناو نەچن و بتوانن درێژە بە بانگەوازەکەیان بدەن ،ناچار بوون وەک تاکتیک ئەو سیاسەتە هێمنە بگرنەبەر،کە لە كۆتاییدا بە سوود بۆیان گەڕایەوە .

پەیامبەری ئیسلام محمد بەر لەوەی کۆچ بکات بۆ مەدینە نامەیەک دەنووسێت بۆ دز و چەتە و ڕێگرەکانی عەرەب کە  مۆڵگەیان لە چیای [تهامة] بووە، وە بە {صعالیک العرب} ناسراوبوون تا ترس و تۆقاندن و ئیرهاب بڵاوبکەنەوە.

الطبقات الكبري لابن سعد ج۱ ص ۱٥٥
هەروەها کاتیک پەیامبەری ئیسلام محمد هەموو ئامادەسازیەک دەکات لە مەدینە بۆ شەڕکردن خۆی دوا کەس دەبیت کە مەکكە بەجێدەهیلیت و لەگەل ئەبوبەکر کۆچ دەکات.

هەر کە قاچیکی دەخاتە دەرەوەی مەکكەوە لە ڕێگای نێوان مەکكە و مەدینە ئایەتێک دادەبەزینێت بۆ شەڕکردن دژ بە موشریک و کافرەکان ،ئەبوبەکر دەڵیت هەرکە ئەم ئایەتە دابەزی زانیم شەڕ و کوشتار بەڕێوەیە. 

ئایەتی ۳۹ سورەتی الحج کە دەڵێت
اذن للذين يقاتلون بانهم ظلموا

پاش ئەوەی پەیامبەری ئیسلام محەمەد بە یاوەری ئەبوبەکر لەترسی گیانی خۆیان کۆچیان کرد بۆ مەدینە ،لەوێ قۆناغێکی نوێ لە مومارەسەی ئاینی دەستی پێکرد،ئەویش پاش بەهێزبوونی پێگەی ئاینە نوێکە و دڵنیابوون لە بەردەوامیەتی و لەناوچوونی هەموو هەڕەشەکان، بەتایبەت پاش شکستی هەڕەشەی {جەنگی خەندەق} ،ئیدی سەردەمی ئیرهابی مونەزەم دەستی پێکرد.

گەورەترین ئیرهابیان لەسەر خێڵی [بنو قریظە]ی جولەکە تاقیکردەوە کە لە مێژودا بە جینۆسایدی جولەکەکان هەژمار دەکرێت.بەهانەشیان بۆ ئەم قەتڵوعامە گوایە شکاندنی پەیمانیانە لەگەڵ محەمەدا لە شەڕی خەندەقدا ،کە پاشان دەرکەوت ئەو بەهانەیە هیچ بنەمایەکی نەبوە،بەڵکو تاکە هۆکار چاوتێبڕین بووە لە ماڵ و سامانیان،کەلەوکاتەدا بۆ موسوڵمانەکان زۆر پێویست بووە.

ئیدی  ئەم جۆرە ئایەت و تێكستانە: {قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ ؤلَا بِالْيَوْمِ الْيَ‌خِرِ ؤلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ ؤرَسُولُهُ ؤلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّيٰ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ ؤهُمْ صَاغِرُونَ-التوبة (29 )  } ،[من بدل دینە فأقتلوا ]شوێنی تێکستە هێمنەکانی پێشویان گرتەوە و ئیرهاب بووە سیمای سەرەکی ئەم ئاینە نوێیە.

تیرۆرکردنی چەندین کەسانی ناوداری  ئەو سەردەمە  وەک [ ئەبو حەکەم کە بە ابو جهل لەلای مسوڵمان ناسراو بوو] ، محارەبەکردنی ابو لهب[مامی خودی پەیامبەری ئیسلام محەمەد کە نەدەهاتە ژێرباری بانگەوازەکەی محەمەد،ئاماژەبوون بۆ سەرهەڵدانی قۆناغێکی نوێ لە ئیسلامدا کە دەتوانین بە قۆناغی ئیرهاب پێناسەی بکەین.

ئیدی لە پاش کۆچی دوایی پەیامبەری ئیسلام ئیرهابی فیکری و جەستەیی بەردەوام بوو دژی هەرکەسێک بچوکترین ڕەخنەی لە خولەفاکانی ڕاشدین، ئەمیرە ئەمەویەکان،خەلیفەی عەباسیەکان یا سوڵتانە عوسمانیەکان بگرتایە.

تاریکترین و پڕ ئیرهابترین سەردەم ،سەردەمی دەسەڵاتی ئەمەویەکان و تاڕادەیەکیش عەباسیەکان بوو ،کە بێدەنگ کردن و کووشتنی سەدەها زاناو فەیلەسوف و ڕووناکبیر بووبوە کارێکی ئاسایی.

لەو شاڵاوانەدا چەندین فەیلەسوف و ڕووناکبیر و زانای ناوداری بوارەکانی،فەلسەفە،ماتماتیک،پزیشکی،لۆژیک،کیمیا،فەلەک ،موزیک،شاعیر بێدەنگ کران و ڕێگەیان پێنەدرا چیتر کار لە بوارەکانیاندا بکەن یاخود تیرۆر کران ،بە نمونەی : 

الكندي، الفارابي، ابن سينا، ابن المقفع،ابن النديم،ابو علا‌و المعري،عباس بن فرناس ، ابن الهيثم،حسين بن منصور [حلاج] ،الغزالي، ابن باجة، ابن طفيل، ابن رشد، ابن عربي، ابن خلدون.ابن خلكان ،ابن رازي،الجاحظ و... هتد .

هەندێک لەمانە بەرهەمە فیکریەکانی فەیلەسوفانی یۆنانی کۆن وەک سوقرات، ئەفەلاتۆن، ئەرستۆیان وەرگێڕابویە سەر زمانی عەرەبی و کاریان لەسەردەکرد.

شایانی ئاماژەیە ئەم نووخبەیە  لەو سەردەمەدا بە [فەیلەسوف و زانا بێ باوەڕەکان] ناسرابوون،بەوەی ئەمانە ئەقڵ وبەرهەمی فیکریان  بە بنەمای پێشکەوتن و گەشەکردنی کۆمەڵگە دەزانی نەک تێکستەکانی قورئان و فەرمایشتەکانی ئاین.

بۆئەوەی باسەکەم درێژ نەبێتەوە، نامەوێت لەوە زیاتر لەسەر مێژوی کۆنی ئیسلام هەڵوێستە بکەم و دێمە سەر سەردەمی سەرهەڵدانی یا پەیدابوونی ڕەوت و گروپ و حیزبی سیاسی ئیسلامی کە لەسەر مەنهەج و میتۆدی ئیرهاب کاریان کردوە،کە هەر ئەمەش کرۆکی باسەکەمە.

لەسەرەتای سەدەی ڕابردوودا وە بەدیاری کراوی ساڵی[ ١٩٢٣] یەکەم ئۆرگانی سیاسی ئیسلامی لە میسر لەلایەن [حەسەن بەنا]وە لەشاری ئەسکەندەریە بەناوی [برایانی موسوڵمان]دامەزرا.

لۆگۆی حیزبەکەیان بریتی بوو لە قورئانێک لە نێوان دوو شمشێردا،لە بەشی خوارەوەی  لۆگۆکە وشەی{واعدوا} نووسراوە.

گەر پێناسەیەکی سەر پێی بۆ ئەو لۆگۆیە بکەین بۆمان دەردەکەوێت کە ئەمە لۆگۆی ئۆرگانێکی ئاشتیخواز و خاوەن تۆلەرانس نیە، بەڵکو ئاماژەیە بۆ ڕێکخراوێکی تووندڕەو کە بەمیتۆدی ئیرهاب کاردەکات، بەوەی شمشێر سونبوڵی شەڕو کوشتارە، هاوکات خودی قورئان چەندین ئایەتی تووندئامێزو هاندانی کووشتنی تێدایە. 

سەبارەت بە بوونی وشەی [واعدوا] بە مەبەست دانراوە کە یەکەم وشەی { سورەتی الانفال -٦٠} ەکە دەڵێت[ ؤأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ؤمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ ؤعَدُوَّكُمْ ].ئەم ئایەتە بە ئاشکرا هانی ئیرهاب دەدات، هەر بۆیەش حەسەن بەنا دەیویست ڕۆحی شەڕانگیزی و تووندوتیژی لە گیانی ئەندامەکانیدا بچێنێت.

بۆئەم مەبەستەش دەزگایەکی چەکداری درووست کرد بە ناوی [دەزگای تایبەت] کە چەندین کردەوەی ئیرهابیان ئەنجامدا،{ لە پاشاندا ئاماژەیان پێ دەدەم}.

ئامانج وستراتیجی ئیخوان گرتنەدەستی دەسەڵات و گەڕانەوەی خەلافەتی ئیسلامیە وەک لە بەرنامەکەیاندا ئاماژەیان پێدراوە، دەستوری ئەوان قورئانە، جا بۆ بەرجەستەکردنی ئەو دەستورە تاکە ڕێگە گرتنە دەستی دەسەڵاتە ،ئەمەش  لەلای ئیخوان ڕوونە کە بە ڕێگەی دیموکراتی و هەڵبژاردن ڕوونادات چونکە ئەوان بڕوایان بەو جۆرە سیاسەتە نیەو بە بیدعەی عەلمانیەکانی دەزانن، کەواتە تەنها یەک ڕێگە بۆ گەیشتن بەدەسەڵات هەیە ،ئەویش ڕێگەی زەبروتووندوتیژیە،توندووتیژیش بەمانای ئیرهاب،ئیرهابیش یانی کووشتن و لەناو بردن.

بۆیە هەر لەگەڵ بەهێزبوونی پێگەی حیزبەکەیان هەوڵیاندا لە ڕێگەی ئیرهابەوە دەسەڵات وەربگرن.لەم پێناوەشدا سەرەتا بە ئیغتیالات دەستیان پێکرد ،کە لە ڕێگەی ئەو [دەزگای تایبەت]ەوە ئەنجام دەدران، ئەمانە گرنگەکانیان بوون.
+تیرۆری ماهر ئەحمەد پاشا سەرۆک وەزیران لە  ٢٤،١،١٩٤٥ 
+تیرۆری محمود فهمی نقراشی سەرۆک وەزیران ٢٨،١٢،١٩٤٨ 
+ هەوڵدانی تەقاندنەوەی دادگای پێداچوونەوە {ئیستئناف} ،بەمەبەستی لەناوبردنی هەرچی دۆسیەی تاوانبارانی ئیخوانە.
+ هەوڵدان بۆ تيرۆر کردنی جمال عەبدولناسر لە ئەسکەندەریە ٢٦،٢،١٩٥٤
+ تیرۆری چەند بەرپرسێکی ئەمنی و پۆلیسی لە سەردەمی پادشایەتی و کۆماریدا ،کە بەرپرس بوون لە چەندین  دۆسیەی ئیرهابی کەسانی سەر بە ئیخوان .

ڕاستە ئیخوان نەیانتوانی لەڕێگەی ئیرهابەوە دەسەڵات لەمیسر بگرنەدەست، ئەوەش ڕاستە کە لە ئەنجامی کردەوە تیرۆریستیەکانیان باجێکی قورسیاندا بەوەی حەسەن بەننا دامەزرێنەرو یەکەم مورشیدیان کوژرا، هەروەها پاشانیش سەید قوتب و چەندین سەرکردەیەكیان لەلایەن جمال عەبدولناسرەوە لەسێدارەدران، بەڵام دەرەنجام ئەم ئۆرگانە دەستبەرداری ئیرهاب نەبوو، هەرکاتێک دەرفەتی بۆ ڕەخسابێت پەیڕەوی کردوە.دەتوانین بڵێین میتۆدی ئیرهابی ئیخوانەکانی میسر درێژ بوویەوە بۆ نێو زۆربەی هەرە زۆری بزافە ئیسلامیەکانی جیهادی کە بوونەتە مەترسیەکی گەورە بۆسەر ئینسانیەت.

وەک ئاماژەم پێدا ،ئیرهاب نەهجی سەرەکی ئیخوانەکان بوو،زۆرێک لە ڕەوتە تووندوتیژەکانی میسرو  وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لەسەر هەمان ڕێبازی ئیخوان بەردەوامبوون،گەر بگەڕێینەوە بۆ حەفتاو هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، بەتایبەتی میسر دەبینین زۆرێک لە بزافە ئیسلامیەكان ئیرهابیان کردبوە کاری ڕۆژانەیان دیارەکانیان[جماعەتی جیهاد،تکفیر و الهجرە،آلشوقین و چەندگروپێکی دیکەی کوورت تەمەن].کوشتنی ئەنوەر سادات،ڕوناکبیری مەزن فەرەج فۆدە، هەوڵی کوشتنی نەجیب مەحفوز، هەوڵی تیرۆری یەکێک لە  وەزیرەکانی ناوخۆ ،شکستهێنانی  بەرپرسێکی سەربازی میسری پلەدار لەسەردەمی حوسنی موبارەکدا.شایەنی ئاماژەیە ئەم ئیرهابە لەلایەن گروپە نوێکانەوە تائێستاش لە میسر بەردەوامەو ناتوانن دەستبەرداری ببن.


ئیرهاب لە ئەفغانستان و پاکستان
دەمێک شەڕی ئەفغانستان لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە ئارادابوو، زۆرێک لە تووندڕەوە  عەرەبەکان بەناوی جیهادەوە ڕوویان کردە ئەفغانستان ،یەکێک لەوانە [عەبدوڵا عەزام]ی فەلەستینی مامۆستاکەی بن لادن بوو.  ئەم کەسە بە ئاشکراو بێشەرم لەیەکێک لە خوتبەکانیدا دەڵێت {باخۆرهەڵات و خۆرئاوا بزانێت ئێمە تیرۆریستین،ئێمە تووندوتیژو تۆقێنەرین،بەهەموو هێزێکتانەوە تووندوتیژو تۆقێنەربن دژی دوژمنانی خوداو دوژمنانتان،تیرۆرو تووندوتیژی فەرزە لە دینی خودادا،تۆقاندن فەرزە،پەیامبەری خودا خۆی یەکەم کەس بووە تووندووتیژی و تۆقاندنی ئەنجام داوە ،بەتووندوتیژی و تۆقاندن سەرکەوت بۆ ئامانجەکانی،کەواتە با پێمان بڵێن تیرۆریست،بەڵێ تیرۆریستین،هەموو موسوڵمانێک پێویستە تیرۆریست بێت،هەر موسوڵمانێک لەگەڵ دووژمناندا تووندوتیژ نەبێت لەڕێگە لایداوە}.

گەر بڕێک شیکردنەوە بۆ دەستەواژەی ئیرهاب لە قورئاندا بکەین ،بۆمان دەردەکەوێت شتێکی نامۆ یا قەدەغەکراو نیە ،یاخود داهێنانی گرووپ و ڕەوتە جیهادیەکان نیە، بەڵکو دەستەواژەی ئیرهاب یا [قتل] پانتاییەکی فراوانی  لەقورئاندا داگیرکردوە.

جا دەمێک گرووپێک ڕەوتێک کاری ئیرهابی دەکات و دەیکاتە سەرمەشقی کارەکانی ،ئەوە دڵنیابە کە پشتی بە ئایەتەکانی قورئان بەستوە لەسەر ئەو بنەمایەش خۆیان بەڕێوەدەبەن.

سەدەی ڕابردوو خوێناویترین سەدەبوو کە ئیرهابیەکان جیهانیان تێدا خوێناوی کردبوو.
گەر وڵاتانی ئەوروپا بە نمونە بهێنمەوە کەم وڵات دەبینین کە دەستی ئیرهابی ئیسلامی پێ نەگەشتبێت .
تەقینەوەکانی شەمەندەفەرەکانی ئیسپانیا.
کردەوە ئیرهابیەکانی فەرەنسا[فەرەنسا بەشی شێری بەرکەوتووە].
ئینگلترا چەندین جار، ئەڵمانیا،سوید، دانیمارک،نەمسا .
پاشان کردەوە ئیرهابیەکانی مۆسکۆ و شارەكانی دیکەی ڕوسیا  کە خوێناویترینیان هێرشی سەر قوتابخانەی ئەسڵان بوو ،بە کووشتنی چەندین خوێندکاری منداڵ کۆتایی هات . هەروەها کارەتیرۆریستیەکەی شانۆیەکی مۆسکۆش یەکێکی دیکە بوو لە کردەتەرۆریستیەکان.

وێرای ئەوروپا ،ئەمریکا،ئوسترالیا،کەنەدا،فلیپین، و چەندین وڵاتی دیکە دوورنەبوون لەدەستی تیرۆریزمی ئیسلامی.
زۆربەی وڵاتانی عەرەبیش بەر شەپۆلی ئیرهاب کەوتن، چ وەک تەقینەوە چ وەک تیرۆری ڕەشەکوژی.لەوانە میسر،ئوردون،تونس، مەغریب،جەزائیر سعودیە، کوەیت.

لە ئەفغانستان و پاکستان ئیرهابی ئیسلامی بە شێوەیەکی سیستەماتیک تا ئێستاش بەڕێوە دەچێت.بەردەوام ئەو ڤیدیۆیانە دەبینین کە چۆن ئەوگرووپانە نەیارەکانیان بەگروپ لەدەشت ودەردا بە هێمنی و لەژێر تەکبیردا دەکوژن.هۆکارەکانیش زۆر سادەن،بۆنمونە ڕۆژوونەگرتن،نوێژنەکردن،گومان لە سیخوڕیان.
هێندە لەزەت لە کووشتن دەبینن هەندێکیان بە قازیفە دەکوژن .

لەپاکستان ئیغتیالی [بەنازیر بۆتۆ] سەرۆکی حیزبی گەل،هەروەها هەوڵی کوشتنی کچە بوێری گەنج[مەلالە] کە تەنها تاوانی ئەوەبوو هانی کچانی دەدا بۆ خوێندن.

لە عێراق و سوریا  ئاستی ئیرهابی گرووپەکانی جەبهە النصرە،القاعیدە،داعش و گروپەکانی دیکەی سەربە تورکیا هێندە 
قێزەوەنن هێندە دڕندە ئامێزن مرۆڤ ناتوانێت سەیری کلیپەکانیان بکات.

ئیرهاب لەکوردستان
لە کوردستانیش  سەرەتای ئیرهاب لە هەناوی بزوتنەوەی ئیسلامیەوە سەریهەڵدا.
لە دەسپێکی نەوەدەکاندا ئەو دەمەی  بزووتنەوەی ئیسلامی وەک تاکە هێزی ئیسلامی لەگۆڕەپانەکەدا بوو وە خاوەنی هێزێکی شاراوەبوو، ئیرهابیان کردبویە مەنهەجی خۆیان .

تیرۆرکردنی ڕووناکبیر و شیوعی مامۆستا ڕەئوف زوهدی ،بەهۆی وەرگێڕانی کتێبێکەوە کە بەدڵی ئەوان نەبوو لە ٢٥،٢،١٩٩٠ لەلایەن شوان حەمەساڵح لە شەقامی مەولەوی سلیمانی ،بە فەرمانی مەلاکرێکار سەرەتای شەپۆلێکی ئیغتیالات بوو.
ئیغتیالی بەڕێز خولە خاکی کتێب فرۆش هەر لەو سەردەمەدا.
پاشان هەوڵی کووشتنی ڕووناکبیران کاکەی فەلاح و کەریم زەند ،کەخۆشبەختانە هەردووهەوڵەکە شکستیهێنا.

دەکرێت کووشتنی ڕووناکبیر و ڕەخنەگری ئاین ،عەبدولخالق مەعروفیش لەسەر ئیسلامە تووندڕەوەکانی کوردستان حساب بکرێت،چونکە پاش دەرچوونی کتێبەکەی {ئادەمیزاد لە کۆمەڵی کوردەواریدا } لەلایەن زۆرێک لە بانگخوازەکانەوە بە کافرو دژەخواو و دژە ئیسلام ناوهێنرا و فەتوای کووشتنیان دا، ئەوەش بۆخۆی هاندەر بوو بۆ تیرۆرکردنی.هەر بۆیە موخابەراتی عێراقی بۆ ڕازیکردنی بانگخوازەکان تیرۆری کرد.  

لە پاش کشانەوەی ئیدارەی سەدام لەکوردستان، هەژموونی بزوتنەوە بەسەر کوردستاندا پەرەی سەند .هەڵەبجە کە سەنتەری سەرکردایەتیان بوو ،دۆخێکی وایان لەوێ درووستکردبوو ژیان بووبووە دۆزەخ،کارگەشتبویە ئەوەی پێکەنین بەدەنگی بەرز یا کۆبوونەوەی دووکەس زیاتر قەدەغەبوو.
وێرای هەڕەشەی {ملپەڕاندن بەتەور}لە لایەن مەلا کرێکارەوە  لە مینبەری مزگەوتەکانەوە ،خوێناویکردنی لاقی کچان بە دارلاستیک،هەڕەشەی کووشتن لە کەسانی چەپ و ئازادیخواز و ژنانی چالاکوان ،وێرای ئەمانە چەندین کەسانی مارکسی و چەپ و چالاکوانی مەدەنیان تیرۆرکرد ،بەنمونەی[ قابیل و شاپورلە ١٨،٤،٩٨ کە دووکۆمۆنیستی چالاک بوون]. 

جیابوونەوەی گروپەکانی جندالاسلام بەسەرکردایەتی مەلا کرێکار،ئەنصار ئیسلام ، لە بزوتنەوە ،مەسەلەی ئیرهاب لەلای ئەو گرووپانە چوە قۆناغێکی تووندترەوە، بەوەی ئەوانە لەهەرە کەسە تووندڕەوەکانی ناو بزوتنەوە بوون.ئەوە بوو لەژێر دەسەڵاتیاندا لە دەڤەری هەورامان دۆزەخیان بۆ خەڵک سازکردبوو، بەبێ سڵەمینەوە کەسانی نەیاریان تەیرۆر دەکرد ،بەنمونەی شەوکەتی حاجی موشیر لە شارەزوور ،فرانسۆ هەریری لەهەولێر و کەسانی دیکە.

خۆلاسە
مادام ئیرهاب {جیهاد}بەشێکی دانەبڕاوە لە مەنهەجی ئیسلام ،بۆیە زۆرێک لە گروپ و حیزب و بزافە ئیسلامیەکان ناتوانن دەستبەرداری ببن. مەرج نیە هەموو ڕەوت و گروپ و حیزبە ئیسلامیەکان مومارەسەی ئیرهاب بکەن،پێدەچێت ئەمەش پەیوەندی بەبارودۆخ و زەمەن و شوێن و زۆر شتی دیکەوە هەبێت . 

کەواتە شتێکی چاوەڕوانکراوە هەر ڕەوتێکی ئیسلامی کەوتە زرووفێکەوە کە بەکارهێنانی تووندووتیژی بە پێوست زانی ،ئەوە بەدڵنیایەوە بەکاری دەهێنێت و دەتوانێت بە چەندین ئایەت و حەدیس و تێکستی قورئانی پاساوی بۆ بهێنێەوە.



نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.