سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

مەترسیە شاراوەكانی داعش لە كوردستانی عێراق

26/11/2020


نووسینی: فێدریكۆ لۆدۆلی Federico Lodoli
تێبینی: ئەم ڕاپۆرتە بۆ ڕۆژنامەی ilGeornale ئیتاڵی لە ئەیلولی 2019 لە سلێمانی ئامادەكراوە
وەرگێڕانی: نەوسوود كەریم


"تەنانەت ئەگەر بكوژرابام، شانازیم پێوەدەكرد، دەبووم بە شەهیدێك لەپێناو گەلەكەی خۆمدا." گۆران، كاتێك بە بەردەوامی دەستیدەهێنا بە چەكە ئێم فۆڕەكەیدا ئەمەی بە ئێمە گووت، ئەو یەكێكە لە ئەندامە باڵاكانی هێزی سواتی ئاسایش، ئەم هێزە تیمێكی تایبەتی هێزە ئەمنییەكانی حوكمەتی هەرێمی كوردستانە. هەشتا كەس كە دابەش كراون بەسەر شانزدە یەكەی هێرشبەردا و ئەركیان ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆریزمی ناوخۆییە. ئێمە لە ناو بنكە سەربازییەكەیاندا بووین كاتێك مەشقیاندەكرد.  قەڵایەك بوو كە بە دیواری بەرزی زیاتر لە سێ‌ مەتر كە تەلبەنداویی بوو دەورە درابوو، وە لەلایەن چوار تاوەرەوە پاسەوانی دەكرا. گۆران داوای لە ئێمە كرد كە چاوپێكەوتنەكەی لە "ژووری سەركەوتنەكان" ئەنجامبدەین. بە دیوارەكەوە چەكی AK47، ڕۆكێت، بۆمب، قەمەی قەبارە جیاواز، ئاڵا، پاشماوەكانی جەنگ دەبینرا. ئەو گووتی: "ئەوانە هی چەكدارەكانی دەوڵەتی ئیسلامی بوون كە لەلایەن ئێمەوە كوژراون یان دەستگیركراون. بە دیوارەكەی بەرامبەرەوە وێنەی شەهیدەكانی ئێمەیە كە لەو شەڕانەدا شەهید كراون".

لەكاتی جەنگەكەدا، هێزەكانی سوات پشتیوانی هێرشەكانی پێشمەرگەیان دەكرد لە ڕیزەكانی پێشەوە. " چەندین كەس شەهیدكران و چەندینی تر بریندار بوون." گۆران لەم كاتەدا ئاماژەی بۆ یەكێك لە هاوڕێ‌ سەربازەكانی خۆیكرد كە گوێی لە چاوپێكەوتنەكە دەگرت. لای ڕاستی جەستەی ئیفلیج بوو بوو. "فیشەكێك بەر سەری كەوتبوو لەلایەن قەناسێكی داعشەوە".

لەگەڵ ئەوەشدا، لە ئێستادا زیاتر سەرنج لەسەر ناوخۆیە: " جەنگەكە لە مەیدانی شەڕەكاندا كرا و تەواو بوو، بەڵام دەوڵەتی ئیسلامی دوای تێكشكانیان خۆیان لە چەند شانەیەكدا ڕێكخستۆتەوە و توانای ئەنجامدانی چالاكییان هەیە. دوایین هێرشكردنمان چەند هەفتەیەك بەر لە ئێستا بوو. پێیان ڕاگەیاندین كە ئەمیرێكی داعش لەگەڵ سیانزدە كەسی تردا پلانیان هەیە هێرشێك لە كەركوكدا ئەنجامبدەن. هەڵمانكوتایە سەر ئەو خانووەی كە تێیدا دەمانەوە و شەڕی دەستەویەخە ڕوویدا و هەموویانمان لەناوبرد".

تێكشكاندنی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق لە مانگی دوانزدەی 2017 ڕاگەیاندرا، بەڵام بۆ گۆران جەنگەكە هێشتا تەواو نەبووە. " داعش هێشتا مەترسییە بۆ وڵاتی ئێمە، بەڵام ئێمە شەو و ڕۆژ لە مەشقكردنداین بۆ لەناوبردنیان". دوواین وشەكانی لە نێو دەنگی تەقەی مەشقكردندا باش نەدەبیسترا.

تاكتیكە نوێیەكانی دەوڵەتی ئیسلامی

سلێمانی دووهەم گەورەترین شاری كوردستانی عێراقە دوای هەولێر. كەوتۆتە سەر سنووری ئێران. شارێكی تازەیە و لە سەدەی نۆزدەدا بیناكراوە و، تاڕادەیەك هیچ شتێك لە ڕابردووەكەی نەماوەتەوە. تاوەرە بەرزەكان لە زۆربووندان كە بەشێكی زۆریان هێشتا تەواو نەكراون.

لەگەڵ جەنگی دژ بە دەوڵەتی ئیسلامیدا، ئەو گەشەكردنە ئابووریەی كە دوای ڕووخاندنی سەدام حسێن دروستبوو لەپڕ وەستا.بێگومان، پێكدادانەكان نەگەیشتنە ناو شاری سلێمانی، تەنانەت لەماوەی شەڕە هەرە قورسەكانیشدا، ژیان بەشێوەیەكی ئاسایی بەردەوام بوو لەشارەكەدا. بەڵام هێندە بەسە كە پیاسەیەك بەناو بازاڕدا بكەیت و چایەك لە یەكێك چاخانەكانی سەرشەقامدا بخۆیتەوە بۆ ئەوەی كە تێبگەیت ئەو ئارامیەی كە هەیە تەنها ڕووكەشە. بابەتی سەر زاری خەڵك سەبارەت بەوەیە كە لە سنوری نێوان ئەم هەرێمە ئۆتۆنۆمیە كوردیە و عێراقدا ڕوودەدات. چەند ناوچەیەك هەیە كە هەمیشە كێشەی لەسەر بووە لە نێوان هەولێر و بەغداددا ، لەبەرئەوە كۆنتڕۆڵی تەواو ناكرێت. هەر لەم ناوچانەشدایە كە چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامی خۆیان شاردۆتەوە. پشتیوان محەمەد مەولود،كە پێشتر پێشمەرگە بووە، لە بازاڕبە ئێمەی گووت: " ئەو چەكدارانە ئەگەرچی ئێستا دەوڵەتەكەیان نەماوە بەڵام بەو ناوچانەدا بڵاوبوونەتەوە و خۆیان لە شانەكاندا ڕێكخستۆتەوە و هێشتا هەڕەشەن بۆ سەر كوردستان. ئەم شانانە پەیوەندیان بەیەكترەوە ماوە، بەتایبەت نزیك كەركوك، كە تا ئێستا چەندین هێرشیان ئەنجامداوە".

بەپێی كوردسات، كە یەكێكە لە میدیا سەرەكیەكان لە هەرێمدا، لە سەرەتای ساڵی 2019 تا ئێستا چەندین حاڵەتی فڕاندن و هێرشكردن و بۆسە دانان و بەبارمتەگرتن ڕوویانداوە و دوو تەقینەوە لە كەركوك لە كۆتایی مانگی حوزەیراندا بووە هۆی كوژرانی ژنێك و برینداربوونی حەڤدەی تر. چەندین بۆسە دانراوە بۆ هێزە ئەمنیەكان و ئەو سەرۆك هۆزانەی كە تۆمەتباركراون بە یارمەتیدانی حوكمەت. بەڵام سوتاندنی كێڵگە كشتوكاڵییەكان دوواین شێوازی شەڕی گەریلاییە كە لە لایەن هێزە جیهادییەكانەوە بەكاردەهێنرێت. تەنها لە مانگی ئایاردا، سەدان هێكتار دەغڵ ودان ئاگریان تێبەردراوە لە ناوچەكانی سەر بە هەولێر و دیالە و كەركوك و نەینەوا. هەر ئەو كەسەی كە پێشتر پێشمەرگە بووە بە ئێمەی گووت:" ئەوان تازە دەستیان داوەتە ئەم جۆرە هێرشانە و هەموو بەروبوومی ساڵیان لەناوبرد".

كوردەكانی ناو داعش

توانای خۆشاردنەوەی چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامی لەم ناوچە جێناكۆكانەدا دەرخەری ئەوەیە كە ئایدۆلۆژیای جیهادیی لەم ناوچانەدا هێشتا ڕۆڵی خۆی دەبینێت. ئەگەرچی بەشداری پێشمەرگە لە سەركەوتنی سەربازیی بەسەر داعشدا نكۆڵی لێنەكراوە، بەڵام ناتوانین ژمارەی ئەو كوردانە فەرامۆش بكەین كە لە ڕیزەكانی ناو خەلافەتدان.لایەنە بەرپرسەكان پێیانوایە ژمارەیان نزیكەی 2000 چەكداردەبێت. هەندێكیان لەلایەن ئاسایشەوە لە زیندانێكی تەواو كۆنتڕۆڵكراودابەدیل گیراون. دوای دانوستانێكی زۆر ڕێگەیان بە ئێمەدا كە چاوپێكەوتنیان لەگەڵدا بكەین.

بۆ گەیشتن بە زیندانەكە دەبێت چەندین خاڵی پشكنین ببڕیت. دوای كاتژمێرێك چاوەڕوانی، ئەردەڵان دەگات. ئەو تەمەنی 22 ساڵە. ئەردەڵان ئاوا هەڵبژاردنی جیهادی بۆ ئێمە گێڕایەوە: " لە ساڵی 2014 پەیوەندیم بە دەوڵەتی ئیسلامییەوە كرد، تەمەنم 17 ساڵ بوو. قوتابی بووم. هاوڕێیەكم پێیگووتم كە پەیوەندی پێوە بكەم لە موسڵ, لەبەر باوەڕبوونم بە قورئان ئەوەمكرد. هەر كەسێك چەك هەڵبگرێت، ژیانی خۆی دەبەخشێت لەپێناوی خودادا و واز لە هەموو شتێك دەهێنێت بۆ ئەو مەرگە، ئەوانەش كەسانێكی باشن بۆ ئیسلام." كاتێك لێمان پرسی هەستی بەچی كردووە كاتێك دژی گەلەكەی خۆی شەڕیكردووە، بێ‌ دوودڵی وەڵامی دایەوە: " دوژمنانی جیهاد دوژمنانی قورئانن. ئەگەر ئەوان بە قسەباوەڕبهێنن ئەوە باشە، ئەگەر نا دەبێت بە توندوتیژی باوەڕیان پێ بهێنرێت".

پاش ساتێك ئەردەڵان توندییەكەی كەمكردەوە، لەوانەیە لەبەرئەوە بووبێت كە هەستیكرد یەكێك لە كارمەندانی هێزە ئەمنیەكان لە ژوورەكەدایە: " لە سەرەتادا كوردەكان بەشدار نەبوون، من پێم خۆش نەبوو كاتێك كوردەكان چوون بۆ شەڕەكە، بەڵام بیرم لە وازهێنان نەدەكردەوە." دوایین قسەكانی سەبارەت بە داهاتووی جیهاد بوو: " جیهاد هەرگیز كۆتایی نایەت، تەنانەت ئەگەر تەنها یەك كەس بمێنێتەوە دەتوانێت كوڕەكەی قەناعەت پێبكات و ئەمیش كوڕەكەی خۆی، بەم شێوەیە جیهاد بەردەوام دەبێت." ئەردەڵان خەڵكی هەڵەبجەیە، شارێك دەكەوێتە باشوری ڕۆژهەڵاتی سلێمانیەوە كە لە ساڵی 1988 سوپای عێراق بە چەكی كیمیایی 5000 كوردی لەناوبرد، لەوكاتەوە شارەكە بووە بە ڕەمزی شوناسی نەتەوەیی. بەڵام هەڵەبجە تەنها ئەمە نییە.

هەڵەبجە سەنتەری ئیسلامی كوردییە

ئیخوانی موسلیمین لەوێ‌ یەكەمین بزوتنەوەی بۆ بەئیسلامیكردنی كوردستان لە ساڵانی 1950 دامەزراند. زیاتر لەوەش، هەر لەوێ‌ ئەنسارولئیسلام لەدایكبوو كە گروپێكی سەلەفی بوو و یەكەمین ئیمارەتی ئیسلامیان لە كوردستان لە سێپتەمبەری ساڵی 2001دامەزراند، چەند ڕۆژێكی كەم پێش هێرشەكانی نیۆرك و سیانزدە ساڵ پێش پەیدابوونی خەلافەتەكەی بەغدادی.

ئێمە لەناو كارگە كۆنەكەی جگەرە كە نزیكی ناوەندی شاری سلێمانییە چاوپێكەوتنمان كرد لەگەڵ یەكێك لە فەرماندەكانی پێشمەرگە بەناوی جەزا جەلال حەمە ساڵح كە لەوكاتەدا شەڕی لەدژی ئەم گروپە كردووە، ئەو گووتی: " ئەوان هێرشیانكردە سەر یەكێك لە بنكەكانی پێشمەرگە لە گوندی خێڵی حەمە ، 56 پێشمەرگەیان شەهیدكرد. كاتێك تەرمەكانیانمان دەستكەوتەوە شێوێندرابوون، دەست و قۆڵیان بڕدرابوو، هەندێكیشیان سەربڕدرابوون.دوای ئەو یەكەمین هێرشەیان، ئەنساروئیسلام پاشەكشەیانكرد بۆ بیارە و كردیان بە ناوەندی سەرەكی خۆیان. پاشان هێرشەكان لە ساڵی 2002دا دەستیانپێكردەوە".

ئەنسارولئیسلام لەو ناوچانەی كە داگیریانكردبوو حوكمی شەریعەیان دەسەپاند و بەشێوازێك شەڕیاندەكرد كە تایبەتە بە خەلافەت: هێرشی خوێناوی، وێنەگرتنی كوشتنی بارمتەكان، وێرانكردنی شوێنە پیرۆزەكانی كەمە ئایینیەكان، بەزۆر باوەڕپێهێنان، كۆمەڵكوژی. سەرۆكی ئەنسارولئیسلام مەلا كرێكار بوو، بانگخوازێكی كورد كە لە ئەفغانستان شەڕی لەدژی سۆڤێت كردبوو. بەڵام پێشمەرگە فەرماندەكە پرسیار لەسەر ڕەسەنێتی كوردبوونی ئەنسارولئیسلام دادەنێت و دەڵێت: "سەركردەكانی كورد بوون، بەڵام لەپشتەوە لەژێر كاریگەری عەرەب و ئەفغانەكاندا بوون. هەرچۆنێك بێت، ئەگەر ئەوان دوژمنی كوردستان بن، دەبێت شەڕیان لەگەڵ بكەین، ئەوەی كە كوردن یان عەرەب هیچ جیاوازی نییە".

لە ساڵی 2002 دا، ئەبو مەسعەب زەرقاوی لەگەڵ خۆیدا پەیامی ئوسامە بن لادن بۆ گروپەكە دەهێنێت. ئەنسارولئیسلام دەبێت بە باڵی كوردیی ڕێكخراوی ئەلقاعیدە و بەمەش سەرنجی ویلایەتە یەكگرتووەكان بۆ خۆی ڕادەكێشێت. لە مانگی ئازاری 2003دا، پێشمەرگە بە پشتیوانی سوپای ئەمریكا ئەو ناوچانەی دەوروبەری هەڵەبجە دەگرێتەوە. بەڵام ئەنسارولئیسلام بەتەواوی لەناو ناچێت. لەنێوان ساڵانی 2005 تا 2007 چەند هێرشێك لە عێراقدا ئەنجامدەدات و، لەكاتی شەڕی سوریاشدا دژی سوپاكەی ئەسەد شەڕدەكات. لەساڵی 2014دا لەگەڵ خەلافەتە تازە لەدایكبووەكەی بەغدادییەكدەگرێتەوە.پێشمەرگە فەرماندەكە دەڵێت: " من نازانم ئەگەر ئەنسارولئیسلام ڕەگ و ڕیشەی دەوڵەتی ئیسلامی بێت، بەڵام هەمان ئایدۆلۆژیایان هەیە. دەكرێت بڵێین هەمان شتن، وە بەدڵنیاییەوە چەندین كەسیان پەیوەندیان بە ڕیزەكانی دەوڵەتی ئیسلامییەوە كردووە." وەئەوە بەبیردەهێنێتەوە كە چۆن مەلا كرێكار ساڵی 2009 لە چاوپێكەوتنێكدا هیوای خواستووە بۆ لەدایكبوونی خەلافەتێك لە عێراقدا.

مەلا كرێكار لەساڵی 1991وە لە نەرویج دەژی كە لەوێش فەرمانی دەركردنی دەرچوو و بەڵام دواتر هەڵپەسێردرا، بەهۆی ئەوەی دەسەڵاتدارانی نەرویج ترسی ئەوەیان هەیە كە لە عێراق لە سێدارە بدرێت. لەم چەند ساڵەی دواییدا چەندین جار زیندانیكراوە و ئازادكراوە. دواینیان لە ئۆسلۆ بوو لە 16 مانگی تەموز، ڕۆژێك پێشتریش دادگای بۆلزانۆ ( لە ئیتاڵیا) سزای 12 ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند بەهۆی ئەوەی كە ڕابەرایەتی شانەیەكی تیرۆریستی كوردیی كردووە بە ناوی ڕەوتی شاخ. سەرەڕای زیندانیكردنەكانی، مەلا كرێكار لەماوەی 25 ساڵی ڕابردوودا بەردەوام بووە لە بانگخوازییەكەی بۆ بە ئیسلامیكردنی كوردستان.

لەم دواییانەدا كاریگەریەكەی هەستی پێدەكرێت لە ناوچەی سلێمانی كە خۆیشی هەر لەدایكبووی ئەو شارەیە.هەرێم جەمال كە وەرگێڕێكی گەنجە و ئێمە لە یەكێك لە كافێ‌ شاراوەكانی بازاڕدا بینیمان، سەبارەت بە مەلا كرێكار گووتی: " ئەو هێشتا كاریگەرییەكی بەرچاوی هەیە. لەڕێگەی فەیسبووك و یوتیوبەوە كاردەكاتە سەر چەندین گەنج و ڕۆژانە گوێیلێدەگیرێت. ئەوان پێیانوایە مەلا كرێكار دەكرێت ببێت بە ڕابەرێكی بەهێز بۆ كوردستان."  كۆمەڵگای كوردی میانڕەو و لێبوردەیە، خواردنەوەی كحولیی بە ئاشكرا لە بازاڕدا دەفرۆشرێت و بە دەگمەن ژنێك دەبینی كە تەواو پەچەی پۆشیبێت لەسەر شەقامەكان. بەڵام بە ڕای هەرێمبەهۆی پڕوپاگەندەی كەسانی وەك مەلا كرێكار و هاوشێوەكانیبارودۆخەكە لەگۆڕاندایە، ئەو دەڵێت: " لەم سەردەمەدا میدیای ئیسلامی خەڵكانێكی زۆر بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت و لە هەر میدیایەكی تر زیاتر ئامادەیی هەیە. هەر پڕوپاگەندەی ئەوانیشە كە كاریگەری لەسەر نەوەی تازە داناوە. بۆنمونە، ئەوان پێش جەنگی دژبە داعش زەمینەی فكرییان دروستكردبوو بۆ هاندانی گەنجان تا بچنە ڕیزی جیهادییەكانەوە, بۆیە من پێموایە توندڕەویی ئیسلامی تەواو لەگەشەسەندندایە".

محەمەد كە توێژەرێكی گەنجە لە زانكۆی ئەمریكی هەمان بۆچوونی هەیە، ئەو كە لەدایكبوو و گەورەبووی یەكێك لە گەڕەكە نەریتخوازەكانی شارەكەیە گووتی:" ئەم بانگخوازانە تۆڕە كۆمەڵایەتی و وێبسایت و پۆلەكان بەكاردێنن، هەرچەند بەتەواوی دیار نییە كێ‌ دەچێت بەرەو ڕوویان، بەڵام چەندین هاوڕێم لە مزگەوتەكانی گەڕەكەكەماندا توندڕەوكراون و پاشان چوونەتە ڕیزی گروپەكانەوە لە سوریا."  محەمەد پێیوایە مەلا كرێكار سەركەوتوو بووە لەبەرئەوەی خۆی وەك وتەبێژی كێشەكانی كوردستان ناساندووە و خۆی وەك ئەڵتەرناتیڤێكی سیاسی پیشاندەدات، ئەو دەڵێت:" ئەگەرچی بەئاشكرا كەسێكی جیهادییە، بەڵام كەسانی نادیینیش گوێی لێدەگرن و سەرنجیدەدەن لەبەرئەوەی ئەو جیهادە كوردییەی ئەو بانگەشەی بۆ دەكات جیاوازە لە جیهادە جیهانییەكە. ئەو تیشك دەخاتە سەر كێشە نەتەوەییەكان. ئەو پەیامی خۆی دژ بە سیستەمی دەسەڵات ڕادەگەیەنێت. مەلا كرێكار جیهادێكی نەتەوەییانە دەخاتەڕوو كە دژ بەو سیستەمی حیزبایەتیەیە كە لەلایەن زۆرینەی خەڵكەوە بە گەندەڵ دادەنرێت." هەر لەبەر ئەمەشە، بەپێی محەمەد، ئەو دەكرێت زۆرترین خەڵكی میانڕەو بەلای خۆیدا ڕابكێشێت: " لە تەنیشت ئەم توندڕەوانەوە، لەژێرەوە كەسانێكی زۆر هەن كە بەئاسانی توندڕەو دەكرێن. ئەو خەڵكانەی كە ئێستا دژی حكومەت ناڕەزایی دەردەبڕن، ئەگەرچی دژی توندوتیژی جیهادیین، بەڵام هەنگاوێك دوورن لەوێوە".

بەپێی حوكمەتی هەرێمی كوردستان، هەزاران گەنج چوونەتە ڕیزی گروپە جیهادییەكانی عێراق و سوریاوە. مەترسیەكە لەوەدایە كە ئەو سیما میانڕەوەی كوردستانی عێراق دەشێت بۆ هەتا هەتایە بگۆڕێت.

سەرچاوە:
 https://it.insideover.com/reportage/terrorismo/la-minaccia-silente-dellisis-nel-kurdistan-iracheno.html

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure