لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

جیهادی ”مرۆڤە زیادەكان“

پێش 3 هەفتە



مەریوان وریا قانع

جارێكی تر كردەیەكی تێرۆریستی لە فەرەنسا ڕوویدا و دۆخی ئەو وڵاتەی زیاتر و زیاتر شڵەژان. ئەمجارەیان گەنجێكی تونسی كە ناوی ئیبراهیمە و تەمەنی ٢١ ساڵە، لەناو كەنیسەیەكدا لە شاری نیس، دوو ئافرەت و پیاوێكی فەرەنسی كوشت. ئەم گەنجە، كە لە مانگی نۆدا دەگاتە ئیتالیا و هەڵگری بەڵگەنامەی خاچی سوریی ئیتالیایە، ماوەیەكی كەمە لە ئیتالیاوە ڕۆیشتوە بۆ فەرەنسا. لەو ماوە كەمەدا ئەو تاوانەی دوێنكەی ناو كەینسەكەی شاری نیس ئەنجامئەدات. ئەو سێ كەسەی لە پەلامارەكەدا دەیانكوژێت، یەكێكیان ژنێكی تەمەن ٦٠ ساڵە، ئەو ئەم ژنە سەردەبڕێت، ئەویتریان پیاوێكی تەمەن ٥٥ ساڵە، بە چەقۆ قوڕگی ئەم پیاوە هەڵدەدڕێت، سێهەمیان ژنێكی ٤٤ ساڵانە بە برینداریی كەنسیەكە بەجێدەهێڵێت و خۆی دەگەیەنێتە ناو قاوەخانەیەك، بەڵام لەبەر سەختی برینەكەی ئەویش دەمرێت. كوڕە تونسیەكەش، دوای ئەوەی لەلایەن پۆلیسی فەرەنسییەوە بریندار دەكرێت، ئێستا لە یەكێك لە نەخۆشخانەكەدا چارەسەردەكرێت.
 
ئەم گەنجە یەكێكە لەو ژمارە زۆرەی گەنجان بە قاچاخ لە جیهانی عەرەبییەوە بەرەو ئەوروپا هەڵدێن. وەك زۆرێك لە گەنجانی تر ئەمیش ڕێگای دەریا دەگرێتە بەر و بە بەلەم خۆی دەگەیەنێتە ئیتالیا، دوای ماوەیەكی كەم لە ئیتالیاوە دەچێتە فەرەنسا. پرسیارەكە ئەوەیە ئەم گەنجە و هەندێك لە هاوشێوەكانی بۆ وادەكەن؟ بۆ وڵاتی خۆیان بەو شێوە پڕ مەترسییە بەجێدەهێڵن و بۆ كە دەگەنە ئەوروپا، لە ماوەیەكی كەمدا دەبن بە تێرۆریست؟
 
هەر خوێنەرێك كەمەكێك شارەزای ئەدەبیاتی ئەم بیست ساڵەی دوایی بواری لێكۆڵینەوە لە ڕادیكالیزم و تێرۆریزم بێت، ڕووی بە هەزارەها كتێبەدا دەتەقێتەوە كە شیكردنەوەی ئەم دیاردەیە بابەتی سەرەكییانە. لە زانكۆكانی ئەوروپادا كۆرسی تایبەت لەسەر دیاردەی ڕادیكالیزم و تێرۆریزم هەیە و چەندان ناوەندی لێكۆڵینەوەش سەرقاڵی شیكردنەوەی ئەم جۆرە دیاردانەن. دەشێت چەند خاڵێكی گرنگی ناو بەشێك لەم ئەدەبیاتە بەم شێوەیە ڕیزبكەین:
 
یەكەم: لە دونیای بەجیهانیبووی ئەمڕۆدا، لە چەندان وڵاتدا بەشێكی گرنگی دانیشتوانی ئەو وڵاتانە، هەست بەوەدەكەن كە ژیانیان هیچ نرخ و بەهایەكی نییە و كۆمەڵگاكانی خۆیان وەك ”مۆرڤی زیاد“ و ”ناپێویست” و ”بێكەڵك“ مامەڵەیان دەكات. ئەمانە ئەو بشەی دانیشتوان و ئەو كەسانەن كە بەتەوای پەراوێزخراون و كەوتونەتە قەراخی ئەو كۆمەڵگایانەوە كە تیایدا دەژین. بۆیە سەرهەڵگرتن و خۆفڕێدانە دەریاوە بۆ گەیشتن بە ”شوێنێكی تر“ بووە بە بەشێك لە ژیانی ئەوان و ئەم سەرهەڵگرتنەش وەك هەوڵێك بۆ بەخشینی بەها و نرخ و مانا بە ژیانیان دەبینن.

دووهەم: ئەم مرۆڤانە كە سەرهەڵدەگرن، لەو ”شوێنانەی تر“دا كە بۆیدەچن، زۆبەی جار دەكەونە ناو ژینگەیەكی تەواو ئاڵۆزەوە كە پڕە هەم لە هەژاریی و نەداریی، هەم لە فۆرمی جیاوازیی ڕاسیزم و پەراوێزخستن. هەم لە بێكاریی و بێئاسۆیی كۆمەڵایەتیی. ئەمانە كە ڕادەكەن دەكەونە ناو قەراخی شارە گەورەكانی ئەوروپاوە كە تیایاندا لەگەڵ ژمارەیەكی زۆر لە كۆچەبەردا، بە زیاد لە شێوەیەك، درێژە بە پەراوێزبوونی خۆیان ئەدەن. زۆریان وەكچۆن لە وڵاتی خۆیاندا هەستیان بە ”زیادبوون“ و ”بێكەڵك“ی كردوە، لەوێشدا هەمان هەست بەرهەمدەهێننەوە.
 
سێهەم: ئەم ”مرۆڤە زیاد“انە لەزۆرێك لە شارە ئەوروپییەكاندا كەسانی هاو جنس و هاو دین و هاوزمانی خۆیان ئەدۆزنەوە كە ئەوانیش لە زۆر ڕووەوە هەست بە ”زیادبوون“ و ”ناپێویستبوون“ی خۆیان دەكەن. هەستدەكەن بەشێكن لە ژیانێك كە، وەك ژنە فەیلەسوفی ئەمریكی جودت بوتلەر دەڵێت، ”قابیلی دۆڕان“ و ”لەدەستدان“ە. lose-able. ژیانێك كە تەنانەت دوای مردنیش قابیلی ئەوە نییە تازیەی بۆ دابنرێت, ungrievable life.
 
چوارهەم: بەشێك لەم مرۆڤە هەڵاتوانە، لەناو ئەو ژینگە نادۆست و پەراوێزیەدا، دەستدەدەنە كاری نایاسایی وەك دزیكردن و پەلاماردان و پەنابردن بۆ توندوتیژیی. ئەمانە وەك بەشێك لە ئەندامانی چنییە هەژار و نەدارەكانی ناو مێژووی ئەوروپا، دەبنە ”تاوانباری بچووك“ و وەك چەتە و دز و تەڵەكەباز درێژە بەژیانی خۆیان ئەدەن.
 
پێنجەم: بەڵام هەندێك لەمانە دەكەونە ناو ئەو گوتارە ”سەلەفییە جیهادیی“ دینییەوە كە لە دوای دروستبوونی ڕێكخراوی ئەل قاعیدەوە بووە بە گوتارێكی بەجیهاینبوو. ئەمانە دەبنە هەڵگری ئەو دید و ڕوانین و لێكدانەوە و داخوازیانەی ئەم گوتارە سەلەفییە داوایدەكات. لە پێش هەمووانیشەوە جیهادكردن بەرامبەر بەو ”جاهیلەیەتە تازەیە“ كە گوایە لە دونیای ئەمڕۆدا دروستبووە و پێوسیتی بە بەرەنگاربوونەوە هەیە.
 
شەشەم: ئەم گوتارە سەلەفییە، لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا و لەڕێگای دۆلاری نەوت و لە چوارچێوەی جەنگی سارد و جەنگی ئەفگانستان و دروستبوونی دیاردەی ”عەرەبە ئەفگانییەكان“ و دروستبونی ڕێكخراوی ئەل قاعیدە و داعش و گروپەكانی تردا، بە جیهاندا بڵاوبووەوە و دەیەها مزگەوت و سەدەها دەزگای خێرخوازیی و هەزاران سایتی ناو تۆڕەكانی ئینتەرنێت و لەشكرێك لە واعیز و بكەری دینیی سەلەفیی دروستكردوە كە بەسەریكەوە ئەم فۆرمە ترسناكەی ئیسلام و ئەم فۆرمە توندڕەوەی دینداریی بڵاودەكەنەوە.
 
حەوتەم: ئەم گوتارە سەلەفییە باس لە ”جاهیلیەتی جیهان“ و ”كافربوونی هەمووان“ دەكات، باس لە ”تاكە دینی ڕاستەقینە“، كە گوایە ئیسلامە و باس لە گرنگی ”جیهاد“ دەكات بۆ گۆڕینی ئەو جاهیلیەتە و بەئیسلامیكردنی تەواوی كۆمەڵگاكانی جیهان.
 
هەشتەم: لەم گوتارەدا ئیسلام وەك دینێك نیشانئەدرێت كە گوایە بەردەوام لە ژێر پەلاماردایە و موسڵمانیش وەك كەسێكی نەفرەتلێكراو. جارێك عەلمانەیت پەلاماری ئەدات،جارێك خۆرئاوا و خاچپەرستە نوێكان، جارێك فیكر و فەلسەفەی بێدینیی، جارێك دینەكانی تر و جارێكیش هەندێك لە تائیفە دینییەكانی ناو ئیسلام خۆشی، هتد...بە مانایەكی دیكە ئەم گوتارە سەلەفییە وێنەی قوربانیی بۆ ئیسلام و موسڵمانان دەكێشێت و بەگژاچوونەوەی جیهادیی و توندوتیژانەی ئەم قوربانیبوونەش، وەك تاقە ئەركێكی دینیی و ئەخلاقیی ڕاستەقینە نیشانئەدات. ئەم وێناكردنەیە وادەكات لەم گوتارەدا ”جیهاد“ بەمانا سەربازیی و توندوتیژەیەكەی، ببێتە دەستەواژەی ژمارەیەكی ناو ئەم گوتارە.
 
نۆیەم: ئەم گوتارە سەلەفییە، جیهاد وەك بزوتنەوەیەكی جیهانیی گلۆباڵیی نیشانئەدات و نایبەستێتەوە بە سنووری ئەم یان ئەو دەوڵەتی نەتەوەییەوە. جیهاد لێرەدا بەشێكە لە بەگژاچوونەوەیەكی جیهانیی كوفر و بەگژاچوونەوەی پەلاماردانی گریمانكراوی ئیسلام.
 
دەیەم: ئەم بزوتنەوە سەلەفییانە لە پەنجا ساڵی ڕابوردودا لەوەدا سەركەوتون كە بەشێكی بەرچاوی ”دینداریی ئاسایی“ و بەشێكی گەورەی باڵەكانی تری ”ئیسلامی سیسیی“ بە سەلەفیی بكەن. لەناو وڵاتە ئەوروپییەكنیشدا لەوەدا سەركەوتون ئەم دینە سەلەفییە بەناو ئەو كۆچبەرە دیندارانەدا بڵاوبكەنەوە كە لەو وڵاتانەدا دەژین. نەك هەر ئەمە بەڵكو ئەو ئیمام و كەسایەتییە دینییانەش كە لەو وڵاتانەدا ئەم گوتارە سەلەفییە توندڕەوەیان قبووڵ نییە، بخەنە ژێر فشار و زۆربۆهێنان و شكاندندانەوە.
ئەوەی لە فەرەنسا ڕووئەدات لەناو ئەم وێنە گشتییەدا ڕووئەدات.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure