لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

كێشەی كۆمەڵگەی ئیسلامی كاریكاتێرە یان هوشیاری؟

26/10/2020



سۆران حەمەڕەش

هەموو جارێك وێنەكێشان و دروستكردنی كاریكاتێر و فیلم لەسەر پێغەمبەری موسوڵمانان كۆمەڵێك ناڕەزایی گەورە بەدوای خۆیدا دەهێنێت و هەندێك جار كوشتن و لەم دواییەشدا سەربڕینی لێكەوتەوە. هەندێك پێیان وایە كە ئاینی ئیسلام بە هیچ شێوەیەك ڕێ بە وێنەكێشانی محەمەد نادات بێ ئەوەی كە لە ئیسلامدا خۆی ئەو بابەتە یەكلاكرابێتەوە. بەڵام كێشەكە هەر وێنەكێشان نیە، كۆمەڵگەی ئیسلامی قبوڵی ئەوەی نیە كە بە هیچ شێوەیەك ڕەخنەگرتن لە پێغەمبەرەكەیان قبوڵ بكەن. جا ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ڕەگی كێشەكە دەبینین بەشێكی زۆری كێشەكە لە یەكتر تێنەگەیشتن و نائاگاییە بە هەندێك لایەنی بابەتەكە وەك لە كێشەكە خۆی.

سەرەتا دەبێت ئەوە بزانرێت كە كۆمەڵگەی ئەوروپی بە تایبەت دژی پێغەمبەری ئیسلام قسە ناكات، ئەوان زۆر جار بابەتە كۆمیدیەكانیان ئایین لەخۆی دەگرێت. هۆكارەكەشی ئەوەیە كە ئایین بابەتێكی جدیە و زۆرجار لەگەڵ بابەتی جدیدا ئاسانتر كۆمیدی دروست دەكرێت. دیارە لەوێش خەڵكی ئاینی هەیە و لە قۆناغێكدا دژی ئەو كارە هونەریانە وەستاون كە گاڵتەیان بە پێغەمبەر عیسا كردووە، بەڵام بە گشتی لە سەدەی بیستەمدا نەبووەتە هۆی كوشتنی كەس. بەو جۆرە كاتێك كە لە سالی ١٩٧٩ دا فیلمی ژیانی برایان (Life of Brian) كە فیلمێكە بە شێوەیەكی زۆر كۆمێدی باسی عیسا دەكات، بەرهەمهێنرا، ئەو كات ژمارەیەك لە وڵاتی ئەوروپی بۆ چەند ساڵێك ڕێیان بە فیلمەكە نەدا و لە بەریتانیا كە شوێنی بەرهەمهێنانی فیلمەكە بوو، لەوێش لە چەند شارەوانیەك ڕێ بە نیشاندانی نەدرا. مەبەست ئەوەیە كە لە ئەوروپاش خەڵكی ئاینی هەیە و لە قۆناغێكدا ئەوانیش دژی ئەو جۆرە كارە هونەریانە بوون كە گاڵتەیان بە پێغەمبەرەكەیان كردووە بەڵام سنوورەكە لە ناڕەزاییدا وەستاوە.

جا ئەگەر تۆزێك زیاتر بگەڕێینەوە دواوە، ئەوا دەبینین، كۆمەڵگەی ڕۆژئاوایی نزیكی پێنج سەد ساڵ لەمەوبەر لە زۆر ڕووی ئاینیەوە لە هەزار ساڵ لەمەوبەری كۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی داخراوتر بوون. بۆ نموونە ئەو قسانەی كە ئەبی عەلای معەری و خەیام لەسەر ئاین بە گشتی و ئیسلام كردوویانە، گەر پێنج سەد ساڵ دوای ئەوە لە ئەوروپا ئەوان بیانكردایە، ئەوا هەردووكیان بە زیندوویی دەسوتێنران. بۆیە دەبینین كە عیزی زەریری فەیلەسوفی نابینای هەولێری كە سەرچاوە ئیسلامیەكان بە زەندیق ناوی دەهێنن، كەچی ئیبن خەلەكانی كورد كە قازی قوزاتی هەموو شام بووە و گەورەترین پلەی ئاینی هەبووە، چووە سەردانی كردووە. سەرەڕای ئەوە عیزی زەندیق ڕووی بەو نەداوە و چەندین میر و كەسایەتی تری گەورەش بە هەمان شێوە سەردانیان كردووە. سەردانیكردنەكەش هەمووی لەبەر زانایی عیز بووە نەك زەندیق بوونی. بۆ ئەوان زانایی عیز گرنگتر بووە لەبیروباوەڕی ئاینی ئەو كەسە. ئەمە هەلومەرجی سەدەكانی ناوەڕاست بووە لە كۆمەڵگەی ئیسلامیدا.

كەواتە كێشەكە كێشەی ئیسلام و كریستیان نیە، بەڵكو كێشەی عەقڵانیەتە. ئەو كاتەی كە عەقڵانیەت و ژیری باڵی بەسەر كۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتیدا كێشابوو، لەگەڵیدا سنگفراوانیەكی گەورە هەبوو، لەگەڵ كزبوونی عەقڵدا سنگفراوانیش كزبووە و پێچەوانەكەشی لە ئەوروپادا ڕوویداوە. ڕۆژئاوای ئەمڕۆ هەموو جۆرە كۆمیدیایەك لەسەر كەسایەتیە ئاینیەكانیان قبوڵ دەكەن لەبەر ئەوەی كە كۆمەڵگەیەكی ژیرترن و پەنا بۆ عەقڵ دەبەن لە كاتێكدا كە ئەندامانی كۆمەڵگەی ئیسلامی كە خۆیان كێشەی عەقڵانیەت و هوشیاریان هەیە، ئامادەن لەسەر وێنەیەك ملی مامۆستایەك بپەڕینن. ئەوروپیەكان پێش ئەوەی كە كاریكاتێری محەمەد بكەن، بە هەزاران كاریكاتێریان لەسەر پێغەمبەرەكەی خۆیان كردووە بەڵام دینداری ئەوان خۆی سەرقاڵی كاریكاتێر ناكات. ئەوان خەریكی جەوهەری شتەكانن نەك ڕووكەش.

جگە لەوەش ئەگەر مرۆڤ سەیری كتێبە ئیسلامیەكان بكات ئەوا بۆی دەردەكەوێت كە ئەم قسانەی هەندێك لە موسوڵمانی ئەمڕۆ دەیكەن گوایە ئاینی ئیسلام ڕێ بە وێنەكێشان نادات، هیچ بنەمایەكی مێژوویی نیە لەبەر ئەوەی كە دەیان وێنەی جیاوازی پێغەمبەر هەیە كە ئەگەر مرۆڤ ئەمڕۆ بیكات، لەوانەیە ژیانی لەسەر دابنێت. ئەم وێنانە لەسەر دەستی موسوڵمان و لە كتێبی ئیسلامیدا دانراون و هەندێكیان لە سەدەی هەشتەمدا دروستكراون. بۆ نموونە ئەگەر سەیری وێنەكەی دەستی ڕاست بكەین، دەبینین پێغەمبەر لەسەر قەڵادۆشكانی جوبرائیلە و لەبەردەم دەرگای بەهەشتدایە و دەیەوێت بچێتە بەهەشتەوە و وێنەكە لە نێوان (١٣٦٠-١٣٧٠) كێشراوە. یان وێنەكەی ناوەڕاست كە لە سەدەی پانزەیەمدا كێشراوە، دەبینرێت تێیدا پێغەمبەربە سواری ئەسپی بۆراقەوە چاودێری ئەشكەنجەدانی كۆمەڵێك ئافرەت دەكات كە لەلایەن شەیتانێكی سوورەوە ئەنجام دەدرێت. لەوێنەكەدا ئافرەتەكان بە مەمك هەڵواسراون و لە ژێرەوە بە ئاگریش دەسووترێن لەبەر ئەوەی كە منداڵەكانیان زۆڵ بوون. هەروەها وێنەكەی لای چەپ لە سەدەی هەژدەیەمدا كۆپی كراوە لە كۆپیەكی دێرینی سەدەی هەشتەم، تێیدا محەمەد لە نێوان دوو فریشتەدا بە ئاسماندا دەفڕێت. دەیان وێنەی لەو جۆرە كراون و بۆ ئەو سەردەمەش ئەو كەسەی كە كردوونی پێی وابووە كە كارێكی پیرۆز دەكات.

بە كورتی كێشەی كۆمەڵگەی ئیسلامی كێشەی كاریكاتێرێك نیە بەڵكو كێشەی هوشیاری و عەقڵانیەتە. ئیسلام لە ڕابردوودا ڕێی بە وێنەكێشان داوە و سەدان بەڵگەش ئەو ڕاستیە دەسەلمێنن. ئەمڕۆ كێشەی كۆمەڵگەی ئیسلامی هەژاری و داماوی و گەندەڵی و نەخوێنەواریە كە كۆمەڵگە ئیسلامیەكان پێیدا دەڕۆن. گەر ئەو كۆمەڵگەیە لە ڕووی هوشیاریەوە لە هەلومەرجێكی باشتردا بوایە، ئەوا خەریكی كێشە جەوهەریەكانی دەبوو. ئەوە هوشیاری و عەقڵانیەت بوو كە ئەوروپای گەیاند بەمڕۆ و لەدەستدانی بوو لە ڕۆژهەڵاتدا كە كۆمەڵگەی ئیسلامی بەمڕۆ گەیاندووە. گەر هوشیاری و عەقڵانیەت بگەڕێنەوە بۆ كۆمەڵگەی ئیسلامی، كاریكاتێرەكان تەنها دەبنە شتی ئاسایی و لاوەكی و كاریگەریان نابێت لەسەر بیروباوەڕی ئاینی خەڵك و كۆمەڵگەكە خەریكی چارەسەری كێشە جەوهەری و گەورەكانی دەبێت نەك بابەتە ڕووكەشەكانی وەك كاریكاتێر.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure